विद्या Shloka 91 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीतं गुरुसन्निधौ। भ्राजते न सभामध्ये जारगर्भ इव स्त्रियाः॥
2. বাংলা / Bengali Script
পুস্তকপ্রত্যযাধীতং নাধীতং গুরুসন্নিধৌ। ভ্রাজতে ন সভামধ্যে জারগর্ভ ইব স্ত্রিযাঃ॥
3. IAST (Transliteration)
pustakapratyayādhītaṃ nādhītaṃ gurusannidhau | bhrājate na sabhāmadhye jāragarbha iva striyāḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Knowledge acquired only by relying on books, without studying directly under a Guru, does not shine (is not respected) in an assembly of scholars, just as a woman's illegitimate child (from a secret lover) receives no respect in society.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
গুরুর কাছে উপস্থিত না থেকে কেবল বই পড়ে যে বিদ্যা অর্জন করা হয়, পণ্ডিতদের সভার মাঝে তা কোনো সম্মান পায় না; ঠিক যেমন কোনো নারীর অবৈধ সন্তান সমাজে স্বীকৃতি বা সম্মান লাভ করে না।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जो विद्या गुरु के पास बैठकर नहीं सीखी गई, बल्कि केवल पुस्तकों के भरोसे प्राप्त की गई है, वह विद्वानों की सभा में उसी प्रकार शोभा नहीं पाती, जैसे किसी स्त्री का नाजायज (गुप्त प्रेमी से उत्पन्न) बच्चा समाज में शोभा नहीं पाता।
7. संस्कृतभावार्थः
या विद्या केवलं पुस्तकान् पठित्वा प्राप्यते, गुरोः मार्गदर्शनेन विना, तस्याः विद्यायाः पण्डितानां सभायां कोऽपि आदरः न भवति। यथा जारेण (गुप्तपतिना) उत्पन्नः गर्भः समाजे निन्दितः भवति, तथैव।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीतं गुरुसन्निधौ। भ्राजते न सभामध्ये जारगर्भ इव स्त्रियाः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 17.2
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीतं गुरुसन्निधौ" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 17.2. সহজ অর্থ: গুরুর কাছে উপস্থিত না থেকে কেবল বই পড়ে যে বিদ্যা অর্জন করা হয়, পণ্ডিতদের সভার মাঝে তা কোনো সম্মান পায় না; ঠিক যেমন কোনো নারীর অবৈধ সন্তান সমাজে স্বীকৃতি বা সম্মান লাভ করে না। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Knowledge acquired only by relying on books, without studying directly under a Guru, does not shine (is not respected) in an assembly of scholars, just as a woman's illegitimate child (from a secret lover) receives no respect in society. সংস্কৃত ভাষ্যঃ या विद्या केवलं पुस्तकान् पठित्वा प्राप्यते, गुरोः मार्गदर्शनेन विना, तस्याः विद्यायाः पण्डितानां सभायां कोऽपि आदरः न भवति। यथा जारेण (गुप्तपतिना) उत्पन्नः गर्भः समाजे निन्दितः भवति, तथैव। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
Knowledge acquired only by relying on books, without studying directly under a Guru, does not shine (is not respected) in an assembly of scholars, just as a woman's illegitimate child (from a secret lover) receives no respect in society.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 17.2.