विद्या Shloka 73 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
अतितृष्णा न कर्तव्या तृष्णां नैव परित्यजेत्। शनैः शनैश्च भोक्तव्यं स्वयं वित्तमुपार्जितम्॥
2. বাংলা / Bengali Script
অতিতৃষ্ণা ন কর্তব্যা তৃষ্ণাং নৈব পরিত্যজেত্। শনৈঃ শনৈশ্চ ভোক্তব্যং স্বযং বিত্তমুপার্জিতম্॥
3. IAST (Transliteration)
atitṛṣṇā na kartavyā tṛṣṇāṃ naiva parityajet | śanaiḥ śanaiśca bhoktavyaṃ svayaṃ vittamupārjitam ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
One should not harbor excessive greed, but one should not entirely abandon worldly desires either. One should slowly and steadily enjoy the wealth that has been earned through one's own hard work.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
মানুষের অতিরিক্ত লোভ বা তৃষ্ণা করা উচিত নয়, আবার আকাঙ্ক্ষাকে সম্পূর্ণরূপে ত্যাগ করাও উচিত নয়। নিজের উপার্জিত সম্পদ ধীরে ধীরে এবং সংযমের সাথে ভোগ করা উচিত।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
मनुष्य को बहुत अधिक लालच नहीं करना चाहिए, और न ही इच्छाओं को पूरी तरह से छोड़ देना चाहिए। अपनी मेहनत से कमाए हुए धन को धीरे-धीरे (संयम के साथ) उपयोग (भोग) करना चाहिए।
7. संस्कृतभावार्थः
मानवेन अत्यधिकः लोभः न करणीयः, परन्तु जीवनयापनार्थं सामान्यवाञ्छा अपि न त्याज्या। स्वपरिश्रमेण यत् धनम् अर्जितम् अस्ति, तस्य धनस्य सम्यक् विचार्य शनैः शनैः उपभोगः कर्तव्यः।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
अतितृष्णा न कर्तव्या तृष्णां न एव परित्यजेत्। शनैः शनैश्च भोक्तव्यं स्वयं वित्तमुपार्जितम्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Pañcatantra / Hitopadeśa
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"अतितृष्णा न कर्तव्या तृष्णां नैव परित्यजेत्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Pañcatantra / Hitopadeśa. সহজ অর্থ: মানুষের অতিরিক্ত লোভ বা তৃষ্ণা করা উচিত নয়, আবার আকাঙ্ক্ষাকে সম্পূর্ণরূপে ত্যাগ করাও উচিত নয়। নিজের উপার্জিত সম্পদ ধীরে ধীরে এবং সংযমের সাথে ভোগ করা উচিত। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: One should not harbor excessive greed, but one should not entirely abandon worldly desires either. One should slowly and steadily enjoy the wealth that has been earned through one's own hard work. সংস্কৃত ভাষ্যঃ मानवेन अत्यधिकः लोभः न करणीयः, परन्तु जीवनयापनार्थं सामान्यवाञ्छा अपि न त्याज्या। स्वपरिश्रमेण यत् धनम् अर्जितम् अस्ति, तस्य धनस्य सम्यक् विचार्य शनैः शनैः उपभोगः कर्तव्यः। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই উপদেশটি মনে রাখা উচিত এবং নিজের জীবনে প্রয়োগ করার চেষ্টা করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
One should not harbor excessive greed, but one should not entirely abandon worldly desires either. One should slowly and steadily enjoy the wealth that has been earned through one's own hard work.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Pañcatantra / Hitopadeśa.