विद्या Shloka 7 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्। अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः॥
2. বাংলা / Bengali Script
অমন্ত্রমক্ষরং নাস্তি নাস্তি মূলমনৌষধম্। অযোগ্যঃ পুরুষো নাস্তি যোজকস্তত্র দুর্লভঃ॥
3. IAST (Transliteration)
amantramakṣaraṃ nāsti nāsti mūlamanauṣadham | ayogyaḥ puruṣo nāsti yojakastatra durlabhaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
There is no letter (alphabet) that cannot be used as a sacred mantra; there is no plant root that cannot be used as a medicine. Similarly, there is no person who is absolutely useless; what is truly rare is a facilitator (a leader or Guru) who knows how to employ them properly.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
এমন কোনো অক্ষর নেই যা মন্ত্র হিসেবে ব্যবহৃত হতে পারে না; এমন কোনো গাছের শিকড় নেই যার ঔষধি গুণ নেই। ঠিক একইভাবে, পৃথিবীতে এমন কোনো মানুষ নেই যে সম্পূর্ণ অযোগ্য; আসলে বিরল হলো সেই সংযোজক বা নেতা, যিনি জানেন কাকে কোথায় কাজে লাগাতে হয়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
ऐसा कोई अक्षर नहीं है जो मंत्र न बन सके; ऐसा कोई जड़ (पेड़-पौधा) नहीं है जिसमें औषधि (दवा) का गुण न हो। इस संसार में कोई भी मनुष्य अयोग्य (बेकार) नहीं है; कमी तो बस उसे सही जगह काम में लगाने वाले (पारखी/नेतृत्व करने वाले) की है।
7. संस्कृतभावार्थः
प्रत्येकम् अक्षरं मन्त्ररूपेण प्रयोक्तुं शक्यते। सर्ववनस्पतीनां मूलेषु औषधीयगुणाः भवन्ति एव। संसारे कोऽपि मानवः सर्वथा गुणहीनः वा अयोग्यः न भवति। दुर्लभाः तु ते जनाः सन्ति ये एतेषां सर्वेषां सम्यक् उपयोगं कर्तुं जानन्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्। अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (General Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (General Nīti). সহজ অর্থ: এমন কোনো অক্ষর নেই যা মন্ত্র হিসেবে ব্যবহৃত হতে পারে না; এমন কোনো গাছের শিকড় নেই যার ঔষধি গুণ নেই। ঠিক একইভাবে, পৃথিবীতে এমন কোনো মানুষ নেই যে সম্পূর্ণ অযোগ্য; আসলে বিরল হলো সেই সংযোজক বা নেতা, যিনি জানেন কাকে কোথায় কাজে লাগাতে হয়। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: There is no letter (alphabet) that cannot be used as a sacred mantra; there is no plant root that cannot be used as a medicine. Similarly, there is no person who is absolutely useless; what is truly rare is a facilitator (a leader or Guru) who knows how to employ them properly. সংস্কৃত ভাষ্যঃ प्रत्येकम् अक्षरं मन्त्ररूपेण प्रयोक्तुं शक्यते। सर्ववनस्पतीनां मूलेषु औषधीयगुणाः भवन्ति एव। संसारे कोऽपि मानवः सर्वथा गुणहीनः वा अयोग्यः न भवति। दुर्लभाः तु ते जनाः सन्ति ये एतेषां सर्वेषां सम्यक् उपयोगं कर्तुं जानन्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
There is no letter (alphabet) that cannot be used as a sacred mantra; there is no plant root that cannot be used as a medicine. Similarly, there is no person who is absolutely useless; what is truly rare is a facilitator (a leader or Guru) who knows how to employ them properly.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (General Nīti).