विद्या Shloka 6 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
अनन्तपारं किल शब्दशास्त्रं स्वल्पं तथायुर्बहवश्च विघ्नाः। सारं ततो ग्राह्यमपास्य फल्गु हंसैर्यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात्॥
2. বাংলা / Bengali Script
অনন্তপারং কিল শব্দশাস্ত্রং স্বল্পং তথাযুর্বহবশ্চ বিঘ্নাঃ। সারং ততো গ্রাহ্যমপাস্য ফল্গু হংসৈর্যথা ক্ষীরমিবাম্বুমধ্যাত্॥
3. IAST (Transliteration)
anantapāraṃ kila śabdaśāstraṃ svalpaṃ tathāyurbahavaśca vighnāḥ | sāraṃ tato grāhyamapāsya phalgu haṃsairyathā kṣīramivāmbumadhyāt ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
The science of words (knowledge/scriptures) is truly endless; the human lifespan is very short, and the obstacles in life are many. Therefore, one should extract only the essence and leave out the useless, just as a swan extracts pure milk from a mixture of milk and water.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
শব্দশাস্ত্র বা জ্ঞানের ভাণ্ডারের সত্যিই কোনো কূল-কিনারা নেই (তা অনন্ত); মানুষের আয়ু খুব অল্প এবং জীবনে বাধাবিপত্তিও প্রচুর। তাই অপ্রয়োজনীয় বিষয়গুলি বর্জন করে কেবল সারমর্মটুকুই গ্রহণ করা উচিত, ঠিক যেমন রাজহাঁস জলমেশানো দুধ থেকে কেবল দুধটুকুই শুষে নেয়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
शास्त्रों और ज्ञान का कोई अंत नहीं है (यह अनंत है); जबकि मनुष्य की उम्र बहुत छोटी है और जीवन में बाधाएँ भी बहुत हैं। इसलिए व्यर्थ की बातों को छोड़कर केवल सार (काम की बात) को ही ग्रहण करना चाहिए, ठीक वैसे ही जैसे हंस पानी मिले हुए दूध में से केवल दूध को ही पी लेता है।
7. संस्कृतभावार्थः
अस्मिन् संसारे ज्ञानस्य शास्त्राणां च कापि सीमा नास्ति। परन्तु मानवानां जीवनकालः अतीव लघुः अस्ति, तथा च जीवने अनेकाः सङ्कटाः अपि सन्ति। अतः मनुष्येण व्यर्थविषयान् त्यक्त्वा केवलं महत्त्वपूर्णं सारम् एव ग्रहीतव्यम्। यथा हंसः जलमिश्रितदुग्धात् केवलं दुग्धं पिबति, जलं च त्यजति, तथैव।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
अनन्तपारं किल शब्दशास्त्रं स्वल्पं तथायुर्बहवश्च विघ्नाः। सारं ततो ग्राह्यमपास्य फल्गु हंसैर्यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Pañcatantra, Kathāmukha 5
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"अनन्तपारं किल शब्दशास्त्रं स्वल्पं तथायुर्बहवश्च विघ्नाः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Pañcatantra, Kathāmukha 5. সহজ অর্থ: শব্দশাস্ত্র বা জ্ঞানের ভাণ্ডারের সত্যিই কোনো কূল-কিনারা নেই (তা অনন্ত); মানুষের আয়ু খুব অল্প এবং জীবনে বাধাবিপত্তিও প্রচুর। তাই অপ্রয়োজনীয় বিষয়গুলি বর্জন করে কেবল সারমর্মটুকুই গ্রহণ করা উচিত, ঠিক যেমন রাজহাঁস জলমেশানো দুধ থেকে কেবল দুধটুকুই শুষে নেয়। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: The science of words (knowledge/scriptures) is truly endless; the human lifespan is very short, and the obstacles in life are many. Therefore, one should extract only the essence and leave out the useless, just as a swan extracts pure milk from a mixture of milk and water. সংস্কৃত ভাষ্যঃ अस्मिन् संसारे ज्ञानस्य शास्त्राणां च कापि सीमा नास्ति। परन्तु मानवानां जीवनकालः अतीव लघुः अस्ति, तथा च जीवने अनेकाः सङ्कटाः अपि सन्ति। अतः मनुष्येण व्यर्थविषयान् त्यक्त्वा केवलं महत्त्वपूर्णं सारम् एव ग्रहीतव्यम्। यथा हंसः जलमिश्रितदुग्धात् केवलं दुग्धं पिबति, जलं च त्यजति, तथैव। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
The science of words (knowledge/scriptures) is truly endless; the human lifespan is very short, and the obstacles in life are many. Therefore, one should extract only the essence and leave out the useless, just as a swan extracts pure milk from a mixture of milk and water.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Pañcatantra, Kathāmukha 5.