हास्यम् Shloka 30 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम्। सूर्योदये चास्तमिते शयानं विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः॥
2. বাংলা / Bengali Script
কুচৈলিনং দন্তমলোপধারিণং বহ্বাশিনং নিষ্ঠুরবাক্যভাষিণম্। সূর্যোদযে চাস্তমিতে শযানং বিমুঞ্চতি শ্রীর্যদি চক্রপাণিঃ॥
3. IAST (Transliteration)
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ bahvāśinaṃ niṣṭhuravākyabhāṣiṇam | sūryodaye cāstamite śayānaṃ vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
One who wears dirty clothes, does not clean his teeth, eats excessively (glutton), speaks harsh and cruel words, and sleeps during sunrise and sunset—Goddess Lakshmi (Fortune) will completely abandon such a person, even if he happens to be Lord Vishnu (Chakrapani) Himself.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যে ব্যক্তি নোংরা ও ময়লা পোশাক পরে, দাঁত পরিষ্কার রাখে না, যে মাত্রাতিরিক্ত আহার করে, অত্যন্ত রূঢ় বা নিষ্ঠুর কথা বলে, এবং যে সূর্যোদয় ও সূর্যাস্তের সময় ঘুমায়—স্বয়ং ভগবান বিষ্ণু (চক্রপাণি) হলেও দেবী লক্ষ্মী (সম্পদ) তাকে পরিত্যাগ করে চলে যান।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जो गंदे (मैले) कपड़े पहनता है, जिसके दाँतों में मैल जमा हो (दाँत साफ न करता हो), जो बहुत अधिक खाता हो, जो हमेशा कठोर (कड़वे) शब्द बोलता हो, और जो सूर्योदय तथा सूर्यास्त के समय सोता हो—यदि ऐसा व्यक्ति साक्षात् भगवान विष्णु भी हो, तो देवी लक्ष्मी (धन और भाग्य) उसे छोड़कर चली जाती हैं।
7. संस्कृतभावार्थः
यः जनः मलिनवस्त्राणि धारयति, स्वदन्तान् न स्वच्छीकरोति, अतिमात्रया भोजनं करोति, सर्वैः सह कटुभाषते, तथा च यः प्रातःकाले सन्ध्याकाले च निद्रां करोति—तादृशं जनं श्रियः देवी लक्ष्मीः सर्वथा त्यजति, सः जनः भगवान् विष्णुः अस्ति चेदपि तस्य दारिद्र्यं निश्चितम्।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम्। सूर्योदये चास्तमिते शयानं विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 8.16
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 8.16. সহজ অর্থ: যে ব্যক্তি নোংরা ও ময়লা পোশাক পরে, দাঁত পরিষ্কার রাখে না, যে মাত্রাতিরিক্ত আহার করে, অত্যন্ত রূঢ় বা নিষ্ঠুর কথা বলে, এবং যে সূর্যোদয় ও সূর্যাস্তের সময় ঘুমায়—স্বয়ং ভগবান বিষ্ণু (চক্রপাণি) হলেও দেবী লক্ষ্মী (সম্পদ) তাকে পরিত্যাগ করে চলে যান। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: One who wears dirty clothes, does not clean his teeth, eats excessively (glutton), speaks harsh and cruel words, and sleeps during sunrise and sunset—Goddess Lakshmi (Fortune) will completely abandon such a person, even if he happens to be Lord Vishnu (Chakrapani) Himself. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यः जनः मलिनवस्त्राणि धारयति, स्वदन्तान् न स्वच्छीकरोति, अतिमात्रया भोजनं करोति, सर्वैः सह कटुभाषते, तथा च यः प्रातःकाले सन्ध्याकाले च निद्रां करोति—तादृशं जनं श्रियः देवी लक्ष्मीः सर्वथा त्यजति, सः जनः भगवान् विष्णुः अस्ति चेदपि तस्य दारिद्र्यं निश्चितम्। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
One who wears dirty clothes, does not clean his teeth, eats excessively (glutton), speaks harsh and cruel words, and sleeps during sunrise and sunset—Goddess Lakshmi (Fortune) will completely abandon such a person, even if he happens to be Lord Vishnu (Chakrapani) Himself.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 8.16.