हास्यम् Shloka 32 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
रत्नैर्महाब्धिस्तुतुषुर्न देवाः न भेजिरे भीमविषेण भीतिम्। सुधां विना न प्रययुर्विरामं न निश्चितार्थाद्विरमन्ति धीराः॥
2. বাংলা / Bengali Script
রত্নৈর্মহাব্ধিস্তুতুষুর্ন দেবাঃ ন ভেজিরে ভীমবিষেণ ভীতিম্। সুধাং বিনা ন প্রযযুর্বিরামং ন নিশ্চিতার্থাদ্বিরমন্তি ধীরাঃ॥
3. IAST (Transliteration)
ratnairmahābdhistutuṣurna devāḥ na bhejire bhīmaviṣeṇa bhītim | sudhāṃ vinā na prayayurvirāmaṃ na niścitārthādviramanti dhīrāḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
The gods were not satisfied when they obtained priceless gems from churning the great ocean; nor were they terrified by the emergence of the horrific, deadly poison (Halahala). They did not stop churning until they obtained the nectar of immortality (Amrita). Truly, courageous and resolute men never stop until they have achieved their decided goal.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
সমুদ্রমন্থনের সময় প্রচুর মহার্ঘ্য রত্ন পেয়েও দেবতারা সন্তুষ্ট হননি; আবার সমুদ্র থেকে ওঠা ভয়ানক কালকূট বিষ দেখেও তাঁরা ভয় পেয়ে পিছিয়ে যাননি। যতক্ষণ না তাঁরা অমৃত লাভ করেছেন, ততক্ষণ তাঁরা মন্থন থামাননি। ঠিক এভাবেই, যাঁরা ধীর ও দৃঢ়সংকল্প, তাঁরা নিজেদের অভীষ্ট লক্ষ্যে না পৌঁছোনো পর্যন্ত কখনোই ক্ষান্ত হন না।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
समुद्र मंथन के समय बहुत से अनमोल रत्न मिलने पर भी देवता संतुष्ट नहीं हुए; और भयंकर कालकूट विष (ज़हर) निकलने पर भी वे डरे नहीं। जब तक उन्हें अमृत नहीं मिल गया, तब तक वे रुके नहीं। वास्तव में, जो धैर्यवान और पक्के इरादे वाले मनुष्य होते हैं, वे अपने तय किए हुए लक्ष्य को प्राप्त किए बिना कभी नहीं रुकते।
7. संस्कृतभावार्थः
यदा देवासुरैः समुद्रमन्थनं कृतम्, तदा प्रथमं बहुमूल्यानि रत्नानि प्राप्तानि, परन्तु देवाः तैः सन्तुष्टाः न अभवन्। ततः भयानकं हलाहलं विषम् उत्पन्नम्, तथापि देवाः भीताः न अभवन्। यावत् पर्यन्तम् अमृतं न प्राप्तं तावत् ते मन्थनं न अत्यजन्। तथैव ये धीराः पुरुषाः सन्ति, ते स्वलक्ष्यप्राप्तेः पूर्वं कदापि न रुकन्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
रत्नैर्महाब्धिस्तुतुषुर्न देवाः न भेजिरे भीमविषेण भीतिम्। सुधां विना न प्रययुर्विरामं न निश्चितार्थाद्विरमन्ति धीराः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Bhartṛhari, Nītiśataka 71
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"रत्नैर्महाब्धिस्तुतुषुर्न देवाः न भेजिरे भीमविषेण भीतिम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Bhartṛhari, Nītiśataka 71. সহজ অর্থ: সমুদ্রমন্থনের সময় প্রচুর মহার্ঘ্য রত্ন পেয়েও দেবতারা সন্তুষ্ট হননি; আবার সমুদ্র থেকে ওঠা ভয়ানক কালকূট বিষ দেখেও তাঁরা ভয় পেয়ে পিছিয়ে যাননি। যতক্ষণ না তাঁরা অমৃত লাভ করেছেন, ততক্ষণ তাঁরা মন্থন থামাননি। ঠিক এভাবেই, যাঁরা ধীর ও দৃঢ়সংকল্প, তাঁরা নিজেদের অভীষ্ট লক্ষ্যে না পৌঁছোনো পর্যন্ত কখনোই ক্ষান্ত হন না। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: The gods were not satisfied when they obtained priceless gems from churning the great ocean; nor were they terrified by the emergence of the horrific, deadly poison (Halahala). They did not stop churning until they obtained the nectar of immortality (Amrita). Truly, courageous and resolute men never stop until they have achieved their decided goal. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदा देवासुरैः समुद्रमन्थनं कृतम्, तदा प्रथमं बहुमूल्यानि रत्नानि प्राप्तानि, परन्तु देवाः तैः सन्तुष्टाः न अभवन्। ततः भयानकं हलाहलं विषम् उत्पन्नम्, तथापि देवाः भीताः न अभवन्। यावत् पर्यन्तम् अमृतं न प्राप्तं तावत् ते मन्थनं न अत्यजन्। तथैव ये धीराः पुरुषाः सन्ति, ते स्वलक्ष्यप्राप्तेः पूर्वं कदापि न रुकन्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
The gods were not satisfied when they obtained priceless gems from churning the great ocean; nor were they terrified by the emergence of the horrific, deadly poison (Halahala). They did not stop churning until they obtained the nectar of immortality (Amrita). Truly, courageous and resolute men ne...
What is the source of this shloka?
This shloka is from Bhartṛhari, Nītiśataka 71.