हास्यम् Shloka 34 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
संसारविषवृक्षस्य द्वे एव रसवत्फले। काव्यामृतरसास्वादः सङ्गमः सुजनैः सह॥
2. বাংলা / Bengali Script
সংসারবিষবৃক্ষস্য দ্বে এব রসবত্ফলে। কাব্যামৃতরসাস্বাদঃ সঙ্গমঃ সুজনৈঃ সহ॥
3. IAST (Transliteration)
saṃsāraviṣavṛkṣasya dve eva rasavatphale | kāvyāmṛtarasāsvādaḥ saṅgamaḥ sujanaiḥ saha ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
In this poisonous tree of the material world, there are only two sweet, nectar-like fruits: The tasting of the immortal nectar of poetry (wisdom/scriptures) and the company of noble, virtuous friends.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
এই সংসাররূপী বিষবৃক্ষে কেবল দুটিই সুমিষ্ট ও রসালো ফল রয়েছে: প্রথমটি হলো কাব্য বা শাস্ত্ররূপী অমৃতের স্বাদ গ্রহণ, এবং দ্বিতীয়টি হলো সজ্জন বা মহৎ বন্ধুদের সঙ্গ লাভ।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
इस संसार रूपी ज़हरीले पेड़ में केवल दो ही मीठे और रसीले (अमृत के समान) फल हैं: पहला, उत्तम काव्य (शास्त्रों) के रस का आनंद लेना, और दूसरा, सज्जन और अच्छे मित्रों की संगति करना।
7. संस्कृतभावार्थः
एषः भौतिकसंसारः कष्टदायकः विषवृक्षः इव अस्ति। परन्तु अस्मिन् वृक्षे द्वे एव अमृत्तुल्ये फले स्तः—काव्यशास्त्राणां रसास्वादनम्, तथा च महापुरुषैः सद्मित्रैः सह च सत्सङ्गतिः। एताभ्याम् एव जीवने शान्तिः लभ्यते।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
संसारविषवृक्षस्य द्वे एव रसवत्फले। काव्यामृतरसास्वादः सङ्गमः सुजनैः सह।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 12.19
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"संसारविषवृक्षस्य द्वे एव रसवत्फले" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 12.19. সহজ অর্থ: এই সংসাররূপী বিষবৃক্ষে কেবল দুটিই সুমিষ্ট ও রসালো ফল রয়েছে: প্রথমটি হলো কাব্য বা শাস্ত্ররূপী অমৃতের স্বাদ গ্রহণ, এবং দ্বিতীয়টি হলো সজ্জন বা মহৎ বন্ধুদের সঙ্গ লাভ। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: In this poisonous tree of the material world, there are only two sweet, nectar-like fruits: The tasting of the immortal nectar of poetry (wisdom/scriptures) and the company of noble, virtuous friends. সংস্কৃত ভাষ্যঃ एषः भौतिकसंसारः कष्टदायकः विषवृक्षः इव अस्ति। परन्तु अस्मिन् वृक्षे द्वे एव अमृत्तुल्ये फले स्तः—काव्यशास्त्राणां रसास्वादनम्, तथा च महापुरुषैः सद्मित्रैः सह च सत्सङ्गतिः। एताभ्याम् एव जीवने शान्तिः लभ्यते। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এটি কেবল একটি শ্লোক নয়, বরং জীবনযাপনের এক অমূল্য নির্দেশিকা। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
In this poisonous tree of the material world, there are only two sweet, nectar-like fruits: The tasting of the immortal nectar of poetry (wisdom/scriptures) and the company of noble, virtuous friends.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 12.19.