धर्मः Shloka 29 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः। परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम्॥
2. বাংলা / Bengali Script
পরোপকারায ফলন্তি বৃক্ষাঃ পরোপকারায বহন্তি নদ্যঃ। পরোপকারায দুহন্তি গাবঃ পরোপকারার্থমিদং শরীরম্॥
3. IAST (Transliteration)
paropakārāya phalanti vṛkṣāḥ paropakārāya vahanti nadyaḥ | paropakārāya duhanti gāvaḥ paropakārārthamidaṃ śarīram ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Trees bear fruit for the benefit of others; rivers flow for the benefit of others; cows give milk for the benefit of others. Similarly, this human body is meant for doing good to others.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
বৃক্ষেরা অন্যের উপকারের জন্যই ফল দান করে; নদী অন্যের উপকারের জন্যই প্রবাহিত হয়; গোরু অন্যের উপকারের জন্যই দুধ দেয়। ঠিক একইভাবে, এই মানবদেহও কেবল পরোপকারের জন্যই সৃষ্ট।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
पेड़ दूसरों की भलाई के लिए फलते हैं; नदियाँ दूसरों की भलाई के लिए बहती हैं; गाएँ दूसरों की भलाई के लिए दूध देती हैं। उसी प्रकार, यह मानव शरीर भी दूसरों का उपकार करने के लिए ही है।
7. संस्कृतभावार्थः
वृक्षाणां फलानि, नदीनां जलं, धेनूनां च दुग्धम् अन्येषाम् उपकारार्थम् एव भवति। तथैव अस्य मनुष्यशरीरस्य निर्माणम् अपि परोपकारार्थम् एव अभवत्। परोपकारः एव मानवस्य परमः धर्मः अस्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
परःपकाराय फलन्ति वृक्षाः परःपकाराय वहन्ति नद्यः। परःपकाराय दुहन्ति गावः परःपकारार्थमिदं शरीरम्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa (General Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa (General Nīti). সহজ অর্থ: বৃক্ষেরা অন্যের উপকারের জন্যই ফল দান করে; নদী অন্যের উপকারের জন্যই প্রবাহিত হয়; গোরু অন্যের উপকারের জন্যই দুধ দেয়। ঠিক একইভাবে, এই মানবদেহও কেবল পরোপকারের জন্যই সৃষ্ট। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Trees bear fruit for the benefit of others; rivers flow for the benefit of others; cows give milk for the benefit of others. Similarly, this human body is meant for doing good to others. সংস্কৃত ভাষ্যঃ वृक्षाणां फलानि, नदीनां जलं, धेनूनां च दुग्धम् अन्येषाम् उपकारार्थम् एव भवति। तथैव अस्य मनुष्यशरीरस्य निर्माणम् अपि परोपकारार्थम् एव अभवत्। परोपकारः एव मानवस्य परमः धर्मः अस्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এটি কেবল একটি শ্লোক নয়, বরং জীবনযাপনের এক অমূল্য নির্দেশিকা। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Trees bear fruit for the benefit of others; rivers flow for the benefit of others; cows give milk for the benefit of others. Similarly, this human body is meant for doing good to others.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa (General Nīti).