विद्या Shloka 43 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
द्वाविमौ पुरुषौ लोके स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः। प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान्॥
2. বাংলা / Bengali Script
দ্বাবিমৌ পুরুষৌ লোকে স্বর্গস্যোপরি তিষ্ঠতঃ। প্রভুশ্চ ক্ষমযা যুক্তো দরিদ্রশ্চ প্রদানবান্॥
3. IAST (Transliteration)
dvāvimau puruṣau loke svargasyopari tiṣṭhataḥ | prabhuśca kṣamayā yukto daridraśca pradānavān ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
These two types of men stand even higher than heaven in this world: A powerful master who possesses the virtue of forgiveness, and a poor man who possesses a generous, charitable heart.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
এই পৃথিবীতে এই দুই প্রকারের মানুষ স্বর্গের চেয়েও উঁচুতে অবস্থান করেন: প্রথমত, অত্যন্ত শক্তিশালী বা প্রভু হয়েও যিনি ক্ষমাশীল; এবং দ্বিতীয়ত, নিজে দরিদ্র হওয়া সত্ত্বেও যিনি দানশীল।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
इस संसार में ये दो प्रकार के मनुष्य स्वर्ग से भी ऊपर (अधिक श्रेष्ठ) स्थान पर विराजमान हैं: एक वह शक्तिशाली स्वामी जो क्षमा करना जानता हो, और दूसरा वह गरीब व्यक्ति जो दान देने का स्वभाव रखता हो।
7. संस्कृतभावार्थः
संसारे द्वौ एव पुरुषौ स्वर्गात् अपि उच्चपदे आसीनौ स्तः। प्रथमः सः यः शक्तिमान् प्रभुः भूत्वा अपि अन्येषां दोषान् क्षमते। द्वितीयः सः यस्य पार्श्वे धनं नास्ति तथापि यः निजसामर्थ्यानुसारं निःस्वार्थभावेन दानं करोति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
द्वाविमौ पुरुषौ लोके स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः। प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Udyoga Parva 33.46 (Vidura Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"द्वाविमौ पुरुषौ लोके स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Udyoga Parva 33.46 (Vidura Nīti). সহজ অর্থ: এই পৃথিবীতে এই দুই প্রকারের মানুষ স্বর্গের চেয়েও উঁচুতে অবস্থান করেন: প্রথমত, অত্যন্ত শক্তিশালী বা প্রভু হয়েও যিনি ক্ষমাশীল; এবং দ্বিতীয়ত, নিজে দরিদ্র হওয়া সত্ত্বেও যিনি দানশীল। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: These two types of men stand even higher than heaven in this world: A powerful master who possesses the virtue of forgiveness, and a poor man who possesses a generous, charitable heart. সংস্কৃত ভাষ্যঃ संसारे द्वौ एव पुरुषौ स्वर्गात् अपि उच्चपदे आसीनौ स्तः। प्रथमः सः यः शक्तिमान् प्रभुः भूत्वा अपि अन्येषां दोषान् क्षमते। द्वितीयः सः यस्य पार्श्वे धनं नास्ति तथापि यः निजसामर्थ्यानुसारं निःस्वार्थभावेन दानं करोति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই উপদেশটি মনে রাখা উচিত এবং নিজের জীবনে প্রয়োগ করার চেষ্টা করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
These two types of men stand even higher than heaven in this world: A powerful master who possesses the virtue of forgiveness, and a poor man who possesses a generous, charitable heart.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Udyoga Parva 33.46 (Vidura Nīti).