विद्या Shloka 41 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता। प्राज्ञेन तु मतिरुत्सृष्टा हन्याद्गर्भगतानपि॥
2. বাংলা / Bengali Script
একং হন্যান্ন বা হন্যাদিষুর্মুক্তো ধনুষ্মতা। প্রাজ্ঞেন তু মতিরুত্সৃষ্টা হন্যাদ্গর্ভগতানপি॥
3. IAST (Transliteration)
ekaṃ hanyānna vā hanyādiṣurmukto dhanuṣmatā | prājñena tu matirutsṛṣṭā hanyādgarbhagatānapi ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
An arrow shot by a skilled archer may kill one person, or it may even miss and kill no one. But the sharp intellect unleashed by a wise man can destroy even those who are still in the womb (i.e., it can uproot the enemy's entire future).
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
একজন ধনুর্ধরের ছোড়া তির একজনকে হত্যা করতে পারে, অথবা লক্ষ্যভ্রষ্ট হয়ে কাউকে নাও মারতে পারে। কিন্তু একজন প্রাজ্ঞ বা জ্ঞানী ব্যক্তির প্রয়োগ করা বুদ্ধি শত্রুকে সমূলে বিনাশ করে, এমনকী গর্ভস্থ সন্তানকেও (অর্থাৎ শত্রুর ভবিষ্যৎকেও) ধ্বংস করে দিতে পারে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
किसी धनुर्धारी द्वारा छोड़ा गया बाण एक को मार सकता है या शायद किसी को भी न मार पाए। परन्तु एक बुद्धिमान पुरुष द्वारा छोड़ी गई (प्रयोग की गई) बुद्धि तो गर्भ में पल रहे बच्चों तक को (अर्थात दुश्मन के पूरे भविष्य को) नष्ट कर सकती है।
7. संस्कृतभावार्थः
यदि कश्चित् वीरः बाणं मुञ्चति, तर्हि तेन बाणेन केवलम् एकस्य एव शत्रोः नाशः सम्भवः, अथवा सः बाणः निष्फलः अपि भवितुं शक्नोति। परन्तु ज्ञानिना स्वबुद्ध्या रचितः कूटनीतिकः व्यूहः शत्रोः सम्पूर्णं वंशम् (अजातं सन्तानम् अपि) नाशयितुं समर्थः भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता। प्राज्ञेन तु मतिरुत्सृष्टा हन्याद्गर्भगतानपि।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Udyoga Parva 33.43 (Vidura Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Udyoga Parva 33.43 (Vidura Nīti). সহজ অর্থ: একজন ধনুর্ধরের ছোড়া তির একজনকে হত্যা করতে পারে, অথবা লক্ষ্যভ্রষ্ট হয়ে কাউকে নাও মারতে পারে। কিন্তু একজন প্রাজ্ঞ বা জ্ঞানী ব্যক্তির প্রয়োগ করা বুদ্ধি শত্রুকে সমূলে বিনাশ করে, এমনকী গর্ভস্থ সন্তানকেও (অর্থাৎ শত্রুর ভবিষ্যৎকেও) ধ্বংস করে দিতে পারে। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: An arrow shot by a skilled archer may kill one person, or it may even miss and kill no one. But the sharp intellect unleashed by a wise man can destroy even those who are still in the womb (i.e., it can uproot the enemy's entire future). সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदि कश्चित् वीरः बाणं मुञ्चति, तर्हि तेन बाणेन केवलम् एकस्य एव शत्रोः नाशः सम्भवः, अथवा सः बाणः निष्फलः अपि भवितुं शक्नोति। परन्तु ज्ञानिना स्वबुद्ध्या रचितः कूटनीतिकः व्यूहः शत्रोः सम्पूर्णं वंशम् (अजातं सन्तानम् अपि) नाशयितुं समर्थः भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
An arrow shot by a skilled archer may kill one person, or it may even miss and kill no one. But the sharp intellect unleashed by a wise man can destroy even those who are still in the womb (i.e., it can uproot the enemy's entire future).
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Udyoga Parva 33.43 (Vidura Nīti).