विद्या Shloka 42 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ। यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः॥
2. বাংলা / Bengali Script
দ্বাবিমৌ কণ্টকৌ তীক্ষ্ণৌ শরীরপরিশোষিণৌ। যশ্চাধনঃ কামযতে যশ্চ কুপ্যত্যনীশ্বরঃ॥
3. IAST (Transliteration)
dvāvimau kaṇṭakau tīkṣṇau śarīrapariśoṣiṇau | yaścādhanaḥ kāmayate yaśca kupyatyanīśvaraḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
There are two sharp thorns in this world that constantly dry up (wither) the physical body: A poor man who constantly harbors grand desires, and a powerless man who constantly gets angry.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
পৃথিবীতে দুটি অত্যন্ত তীক্ষ্ণ কাঁটা আছে, যা মানুষকে ভেতর থেকে প্রতিনিয়ত দগ্ধ বা শুষ্ক করে মারে: প্রথমত, সেই দরিদ্র ব্যক্তি যে সর্বদা বড়ো বড়ো বাসনা বা কামনা করে; এবং দ্বিতীয়ত, সেই ক্ষমতাহীন ব্যক্তি যে কারণে-অকারণে রেগে যায়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
इस संसार में दो ऐसे तीखे काँटे हैं जो मनुष्य के शरीर को अंदर ही अंदर सुखा (नष्ट कर) देते हैं: एक वह गरीब व्यक्ति जो हमेशा बड़ी-बड़ी इच्छाएँ करता है, और दूसरा वह शक्तिहीन व्यक्ति जो हमेशा क्रोध करता है।
7. संस्कृतभावार्थः
द्वौ अज्ञानिनौ स्वस्य शरीरं मनः च व्यर्थम् एव नाशयतः। प्रथमः सः यः दरिद्रः भूत्वा अपि विलासितायाः कामनां करोति। द्वितीयः सः यस्य पार्श्वे किमपि सामर्थ्यं नास्ति तथापि यः अन्येषाम् उपरि व्यर्थं क्रोधं करोति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ। यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Udyoga Parva 33.45 (Vidura Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Udyoga Parva 33.45 (Vidura Nīti). সহজ অর্থ: পৃথিবীতে দুটি অত্যন্ত তীক্ষ্ণ কাঁটা আছে, যা মানুষকে ভেতর থেকে প্রতিনিয়ত দগ্ধ বা শুষ্ক করে মারে: প্রথমত, সেই দরিদ্র ব্যক্তি যে সর্বদা বড়ো বড়ো বাসনা বা কামনা করে; এবং দ্বিতীয়ত, সেই ক্ষমতাহীন ব্যক্তি যে কারণে-অকারণে রেগে যায়। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: There are two sharp thorns in this world that constantly dry up (wither) the physical body: A poor man who constantly harbors grand desires, and a powerless man who constantly gets angry. সংস্কৃত ভাষ্যঃ द्वौ अज्ञानिनौ स्वस्य शरीरं मनः च व्यर्थम् एव नाशयतः। प्रथमः सः यः दरिद्रः भूत्वा अपि विलासितायाः कामनां करोति। द्वितीयः सः यस्य पार्श्वे किमपि सामर्थ्यं नास्ति तथापि यः अन्येषाम् उपरि व्यर्थं क्रोधं करोति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
There are two sharp thorns in this world that constantly dry up (wither) the physical body: A poor man who constantly harbors grand desires, and a powerless man who constantly gets angry.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Udyoga Parva 33.45 (Vidura Nīti).