विद्या Shloka 31 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम्। पश्य सिंहो मदोन्मत्तः शशकेन निपातितः॥
2. বাংলা / Bengali Script
বুদ্ধির্যস্য বলং তস্য নির্বুদ্ধেস্তু কুতো বলম্। পশ্য সিংহো মদোন্মত্তঃ শশকেন নিপাতিতঃ॥
3. IAST (Transliteration)
buddhiryasya balaṃ tasya nirbuddhestu kuto balam | paśya siṃho madonmattaḥ śaśakena nipātitaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
He who possesses intellect possesses true strength; where is the strength of the one who is devoid of intelligence? Behold, a gigantic, pride-intoxicated lion was easily destroyed by a tiny rabbit (through sheer intellect).
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যাঁর বুদ্ধি আছে, তাঁরই প্রকৃত বল বা শক্তি আছে; কিন্তু বুদ্ধিহীনের গায়ে জোর থাকলেও তার কীসের শক্তি? ভেবে দ্যাখো, একটি অহংকারী ও মত্ত সিংহকে একটি ছোট্ট খরগোশ কেবল বুদ্ধির জোরেই নিপাত করেছিল।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जिसके पास बुद्धि है, उसी के पास सच्चा बल है; मूर्ख (बुद्धिहीन) के पास बल कहाँ से होगा? देखो, एक घमंड में चूर विशाल शेर को एक छोटे से खरगोश ने (अपनी बुद्धि से) कुएं में गिराकर मार डाला था।
7. संस्कृतभावार्थः
यस्मिन् जने प्रज्ञा (बुद्धिः) अस्ति, स एव यथार्थरूपेण बलवान् अस्ति। अज्ञानी जनः शरीरेण बलवान् चेदपि सः दुर्बलः एव। यथा पञ्चतन्त्रस्य कथायां कश्चित् क्षुद्रः शशकः स्वबुद्ध्या एकं विशालं मदोन्मत्तं सिंहं मारितवान्।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम्। पश्य सिंहो मदोन्मत्तः शशकेन निपातितः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa 2.122 / Pañcatantra 1.157
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Hitopadeśa 2.122 / Pañcatantra 1.157. সহজ অর্থ: যাঁর বুদ্ধি আছে, তাঁরই প্রকৃত বল বা শক্তি আছে; কিন্তু বুদ্ধিহীনের গায়ে জোর থাকলেও তার কীসের শক্তি? ভেবে দ্যাখো, একটি অহংকারী ও মত্ত সিংহকে একটি ছোট্ট খরগোশ কেবল বুদ্ধির জোরেই নিপাত করেছিল। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: He who possesses intellect possesses true strength; where is the strength of the one who is devoid of intelligence? Behold, a gigantic, pride-intoxicated lion was easily destroyed by a tiny rabbit (through sheer intellect). সংস্কৃত ভাষ্যঃ यस्मिन् जने प्रज्ञा (बुद्धिः) अस्ति, स एव यथार्थरूपेण बलवान् अस्ति। अज्ञानी जनः शरीरेण बलवान् चेदपि सः दुर्बलः एव। यथा पञ्चतन्त्रस्य कथायां कश्चित् क्षुद्रः शशकः स्वबुद्ध्या एकं विशालं मदोन्मत्तं सिंहं मारितवान्। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
He who possesses intellect possesses true strength; where is the strength of the one who is devoid of intelligence? Behold, a gigantic, pride-intoxicated lion was easily destroyed by a tiny rabbit (through sheer intellect).
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa 2.122 / Pañcatantra 1.157.