नारी Shloka 30 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्य स्वामिनमेव हन्तुमिच्छति। मूषिको व्याघ्रतां प्राप्य मुनिं हन्तुं कृतोद्यमः॥
2. বাংলা / Bengali Script
নীচঃ শ্লাঘ্যপদং প্রাপ্য স্বামিনমেব হন্তুমিচ্ছতি। মূষিকো ব্যাঘ্রতাং প্রাপ্য মুনিং হন্তুং কৃতোদ্যমঃ॥
3. IAST (Transliteration)
nīcaḥ ślāghyapadaṃ prāpya svāminameva hantumicchati | mūṣiko vyāghratāṃ prāpya muniṃ hantuṃ kṛtodyamaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
When a lowly, ungrateful person attains a high and honorable position, he immediately desires to destroy the very master who elevated him. Just as the tiny mouse, who was transformed into a tiger (by a sage's blessing), immediately tried to kill the very sage who blessed him.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
একজন নিচ বা অকৃতজ্ঞ লোক যখন কোনো সম্মানজনক বা উচ্চ পদ লাভ করে, তখন সে তাকে যে ওপরে তুলেছে সেই প্রভুকেই হত্যা করতে চায়। ঠিক যেমন সেই ছোটো ইঁদুরটি, যে মুনির আশীর্বাদে বাঘে পরিণত হওয়ার পর, সেই মুনিকেই খেয়ে ফেলার জন্য উদ্যত হয়েছিল।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जब एक नीच (अकृतघ्न) व्यक्ति ऊँचे और सम्मानीय पद पर पहुँच जाता है, तो वह अपने ही उस मालिक को मारना चाहता है जिसने उसे वहाँ पहुँचाया। बिल्कुल वैसे ही जैसे एक छोटा सा चूहा (मुनि के आशीर्वाद से) बाघ बन जाने के बाद, उसी मुनि को मारने के लिए तैयार हो गया था।
7. संस्कृतभावार्थः
यः स्वभावतः नीचः (कृतघ्नः) अस्ति, सः यदि अन्यस्य साहाय्येन उच्चपदं प्राप्नोति, तर्हि सः सर्वप्रथमं निजम् उपकारकम् एव नाशयितुम् इच्छति। यथा पञ्चतन्त्रस्य कथायां मुनिना कृपया एकः मूषिकः व्याघ्रः कृतः, परन्तु व्याघ्रः भूत्वा सः दुष्टः तं मुनिम् एव खादितुम् ऐच्छत्।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्य स्वामिनमेव हन्तुमिच्छति। मूषिको व्याघ्रतां प्राप्य मुनिं हन्तुं कृतोद्यमः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa 4.54
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्य स्वामिनमेव हन्तुमिच्छति" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি नारी বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Hitopadeśa 4.54. সহজ অর্থ: একজন নিচ বা অকৃতজ্ঞ লোক যখন কোনো সম্মানজনক বা উচ্চ পদ লাভ করে, তখন সে তাকে যে ওপরে তুলেছে সেই প্রভুকেই হত্যা করতে চায়। ঠিক যেমন সেই ছোটো ইঁদুরটি, যে মুনির আশীর্বাদে বাঘে পরিণত হওয়ার পর, সেই মুনিকেই খেয়ে ফেলার জন্য উদ্যত হয়েছিল। নারী বা স্ত্রীজাতি সম্পর্কিত এই সুভাষিতগুলি সমাজে নারীর মর্যাদা ও গুরুত্বকে তুলে ধরে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: When a lowly, ungrateful person attains a high and honorable position, he immediately desires to destroy the very master who elevated him. Just as the tiny mouse, who was transformed into a tiger (by a sage's blessing), immediately tried to kill the very sage who blessed him. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यः स्वभावतः नीचः (कृतघ्नः) अस्ति, सः यदि अन्यस्य साहाय्येन उच्चपदं प्राप्नोति, तर्हि सः सर्वप्रथमं निजम् उपकारकम् एव नाशयितुम् इच्छति। यथा पञ्चतन्त्रस्य कथायां मुनिना कृपया एकः मूषिकः व्याघ्रः कृतः, परन्तु व्याघ्रः भूत्वा सः दुष्टः तं मुनिम् एव खादितुम् ऐच्छत्। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More नारी Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this नारी Sanskrit shloka?
When a lowly, ungrateful person attains a high and honorable position, he immediately desires to destroy the very master who elevated him. Just as the tiny mouse, who was transformed into a tiger (by a sage's blessing), immediately tried to kill the very sage who blessed him.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa 4.54.