हास्यम् Shloka 48 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
पक्षिणां काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः। मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वेषु निन्दकः॥
2. বাংলা / Bengali Script
পক্ষিণাং কাকশ্চণ্ডালঃ পশূনাং চৈব কুক্কুরঃ। মুনীনাং পাপশ্চণ্ডালঃ সর্বেষু নিন্দকঃ॥
3. IAST (Transliteration)
pakṣiṇāṃ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ | munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarveṣu nindakaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Among birds, the crow is considered an outcast (Caṇḍāla); among beasts, the dog is an outcast. Among ascetics, a sinner is an outcast; but among all living beings, the backbiter (slanderer) is the greatest outcast of all.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
পাখিদের মধ্যে কাক হলো চণ্ডাল (সবচেয়ে নিচ); পশুদের মধ্যে কুকুর হলো চণ্ডাল। মুনি বা সাধুদের মধ্যে যে পাপ করে সে হলো চণ্ডাল। কিন্তু সমস্ত প্রাণীর মধ্যে যে পরনিন্দা বা চুকলি করে, সে-ই হলো সবচেয়ে বড় চণ্ডাল।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
पक्षियों में कौवा चंडाल (सबसे नीच) होता है; जानवरों में कुत्ता चंडाल होता है। मुनियों (साधुओं) में पाप करने वाला चंडाल होता है; परन्तु जो व्यक्ति दूसरों की निंदा (चुगली) करता है, वह सभी प्राणियों में सबसे बड़ा चंडाल होता है।
7. संस्कृतभावार्थः
खगेषु काकः नीचः मन्यते, पशुषु च श्वा (कुक्कुरः)। तपस्विषु यः पापी अस्ति सः नीचः मन्यते। परन्तु संसारे यः जनः अन्येषां व्यर्थनिन्दां (चुगली) करोति, सः सर्वेभ्यः नीचतमः महाचाण्डालः च अस्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
पक्षिणां काकश्चण्डालः पशूनां च एव कुक्कुरः। मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वेषु निन्दकः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 6.2
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"पक्षिणां काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 6.2. সহজ অর্থ: পাখিদের মধ্যে কাক হলো চণ্ডাল (সবচেয়ে নিচ); পশুদের মধ্যে কুকুর হলো চণ্ডাল। মুনি বা সাধুদের মধ্যে যে পাপ করে সে হলো চণ্ডাল। কিন্তু সমস্ত প্রাণীর মধ্যে যে পরনিন্দা বা চুকলি করে, সে-ই হলো সবচেয়ে বড় চণ্ডাল। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Among birds, the crow is considered an outcast (Caṇḍāla); among beasts, the dog is an outcast. Among ascetics, a sinner is an outcast; but among all living beings, the backbiter (slanderer) is the greatest outcast of all. সংস্কৃত ভাষ্যঃ खगेषु काकः नीचः मन्यते, पशुषु च श्वा (कुक्कुरः)। तपस्विषु यः पापी अस्ति सः नीचः मन्यते। परन्तु संसारे यः जनः अन्येषां व्यर्थनिन्दां (चुगली) करोति, सः सर्वेभ्यः नीचतमः महाचाण्डालः च अस्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই উপদেশটি মনে রাখা উচিত এবং নিজের জীবনে প্রয়োগ করার চেষ্টা করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
Among birds, the crow is considered an outcast (Caṇḍāla); among beasts, the dog is an outcast. Among ascetics, a sinner is an outcast; but among all living beings, the backbiter (slanderer) is the greatest outcast of all.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 6.2.