हास्यम् Shloka 22 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः। ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः॥
2. বাংলা / Bengali Script
দুষ্টা ভার্যা শঠং মিত্রং ভৃত্যশ্চোত্তরদাযকঃ। সসর্পে চ গৃহে বাসো মৃত্যুরেব ন সংশযঃ॥
3. IAST (Transliteration)
duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ | sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
A wicked wife, a deceitful friend, an insolent (back-answering) servant, and living in a house infested with venomous snakes—these four situations are equivalent to death itself; there is no doubt about it.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
দুষ্ট চরিত্রের স্ত্রী, প্রতারক বা শঠ বন্ধু, মুখে-মুখে তর্ক করা উদ্ধত ভৃত্য, এবং সাপ-ভরা ঘরে বসবাস করা—এই চারটি অবস্থা নিশ্চিত মৃত্যুরই সমতুল্য; এতে কোনো সন্দেহ নেই।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
दुष्ट आचरण वाली पत्नी, धोखा देने वाला (कपटी) मित्र, पलट कर जवाब देने वाला नौकर, और ऐसे घर में रहना जहाँ साँप हों—ये चारों स्थितियाँ साक्षात् मृत्यु के ही समान हैं; इसमें कोई संदेह नहीं है।
7. संस्कृतभावार्थः
यस्य पत्नी दुष्टस्वभावा अस्ति, यस्य मित्रं कपटी अस्ति, यस्य च सेवकः आज्ञापालनस्य स्थाने विवादं करोति। तथा च यः जनः सर्पयुक्ते गृहे निवसति—एतादृशानां पुरुषाणां जीवने पग पदे मृत्युसङ्कटम् एव भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः। ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 1.5
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 1.5. সহজ অর্থ: দুষ্ট চরিত্রের স্ত্রী, প্রতারক বা শঠ বন্ধু, মুখে-মুখে তর্ক করা উদ্ধত ভৃত্য, এবং সাপ-ভরা ঘরে বসবাস করা—এই চারটি অবস্থা নিশ্চিত মৃত্যুরই সমতুল্য; এতে কোনো সন্দেহ নেই। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: A wicked wife, a deceitful friend, an insolent (back-answering) servant, and living in a house infested with venomous snakes—these four situations are equivalent to death itself; there is no doubt about it. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यस्य पत्नी दुष्टस्वभावा अस्ति, यस्य मित्रं कपटी अस्ति, यस्य च सेवकः आज्ञापालनस्य स्थाने विवादं करोति। तथा च यः जनः सर्पयुक्ते गृहे निवसति—एतादृशानां पुरुषाणां जीवने पग पदे मृत्युसङ्कटम् एव भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
A wicked wife, a deceitful friend, an insolent (back-answering) servant, and living in a house infested with venomous snakes—these four situations are equivalent to death itself; there is no doubt about it.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 1.5.