हास्यम् Shloka 21 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा। निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः॥
2. বাংলা / Bengali Script
গুণবান্ বা পরজনঃ স্বজনো নির্গুণোঽপি বা। নির্গুণঃ স্বজনঃ শ্রেযান্ যঃ পরঃ পর এব সঃ॥
3. IAST (Transliteration)
guṇavān vā parajanaḥ svajano nirguṇo'pi vā | nirguṇaḥ svajanaḥ śreyān yaḥ paraḥ para eva saḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Between a highly virtuous stranger and a completely unvirtuous (flawed) relative or ally, the unvirtuous relative is still better. Ultimately, a stranger is just a stranger (and cannot be fully trusted in a crisis).
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
অত্যন্ত গুণবান বা প্রতিভাবান অপরিচিত ব্যক্তি এবং সম্পূর্ণ গুণহীন নিজের লোক—এই দুজনের মধ্যে নিজের গুণহীন লোকটিই শ্রেয়। কারণ, অপরিচিত লোক আসলে পর-ই থেকে যায়। (সংকটে নিজের লোকই পাশে দাঁড়ায়)।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
बहुत अधिक गुणी (प्रतिभाशाली) पराया व्यक्ति और बिना गुणों वाला (दोषी) अपना व्यक्ति—इन दोनों में से अपना गुणहीन व्यक्ति ही अधिक अच्छा है। क्योंकि पराया व्यक्ति अंततः पराया ही होता है (वह संकट में धोखा दे सकता है)।
7. संस्कृतभावार्थः
यदि कश्चित् अपरिचितः जनः अतीव गुणवान् अस्ति, तथा च स्वबान्धवः गुणहीनः अस्ति, तर्हि तयोः मध्ये गुणहीनः स्वबान्धवः एव उत्तमः अस्ति। यतो हि परकीयः जनः सङ्कटकाले कदापि विश्वसितुं न शक्यते, सः परः एव।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
गुणवान् वा परजनः स्वजनः निर्गुणः अपि वा। निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa, Mitralābha 1.66
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Hitopadeśa, Mitralābha 1.66. সহজ অর্থ: অত্যন্ত গুণবান বা প্রতিভাবান অপরিচিত ব্যক্তি এবং সম্পূর্ণ গুণহীন নিজের লোক—এই দুজনের মধ্যে নিজের গুণহীন লোকটিই শ্রেয়। কারণ, অপরিচিত লোক আসলে পর-ই থেকে যায়। (সংকটে নিজের লোকই পাশে দাঁড়ায়)। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Between a highly virtuous stranger and a completely unvirtuous (flawed) relative or ally, the unvirtuous relative is still better. Ultimately, a stranger is just a stranger (and cannot be fully trusted in a crisis). সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदि कश्चित् अपरिचितः जनः अतीव गुणवान् अस्ति, तथा च स्वबान्धवः गुणहीनः अस्ति, तर्हि तयोः मध्ये गुणहीनः स्वबान्धवः एव उत्तमः अस्ति। यतो हि परकीयः जनः सङ्कटकाले कदापि विश्वसितुं न शक्यते, सः परः एव। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
Between a highly virtuous stranger and a completely unvirtuous (flawed) relative or ally, the unvirtuous relative is still better. Ultimately, a stranger is just a stranger (and cannot be fully trusted in a crisis).
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa, Mitralābha 1.66.