हास्यम् Shloka 10 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
मृगा मृगैः सङ्गमनुव्रजन्ति गावश्च गोभिस्तुरगास्तुरङ्गैः। मूर्खाश्च मूर्खैः सुधियः सुधीभिः समानशीलव्यसनेषु सख्यम्॥
2. বাংলা / Bengali Script
মৃগা মৃগৈঃ সঙ্গমনুব্রজন্তি গাবশ্চ গোভিস্তুরগাস্তুরঙ্গৈঃ। মূর্খাশ্চ মূর্খৈঃ সুধিযঃ সুধীভিঃ সমানশীলব্যসনেষু সখ্যম্॥
3. IAST (Transliteration)
mṛgā mṛgaiḥ saṅgamanuvrajanti gāvaśca gobhisturagāsturaṅgaiḥ | mūrkhāśca mūrkhaiḥ sudhiyaḥ sudhībhiḥ samānaśīlavyasaneṣu sakhyam ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Deer seek the company of deer, cows with cows, and horses with horses. Fools associate with fools, and the wise with the wise. True friendship naturally develops only among those of similar character and interests.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
হরিণ হরিণের সাথে, গোরু গোরুর সাথে এবং ঘোড়া ঘোড়ার সাথে চলতে পছন্দ করে। মূর্খরা মূর্খদের সাথে এবং বুদ্ধিমানরা বুদ্ধিমানদের সাথেই মেশে। বস্তুত, সমান স্বভাব ও রুচিবিশিষ্ট মানুষের মধ্যেই প্রকৃত মিত্রতা গড়ে ওঠে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
हिरण हिरणों के साथ, गाएँ गायों के साथ और घोड़े घोड़ों के साथ रहते हैं। मूर्ख मूर्खों के साथ और विद्वान विद्वानों के साथ रहते हैं। वास्तव में, समान स्वभाव और रुचि वालों में ही मित्रता होती है।
7. संस्कृतभावार्थः
हरिणाः हरिणैः सह, धेनवः धेनुभिः सह, अश्वाः च अश्वैः सह सङ्गतिं कुर्वन्ति। एवमेव अज्ञानिनः मूर्खैः सह, पण्डिताः च पण्डितैः सह एव मैत्रीं कुर्वन्ति। यतो हि येषां जनानां स्वभावः विचारधारा च समाना भवति, तेषाम् एव मध्ये यथार्थमित्रता सम्भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
मृगा मृगैः सङ्गमनुव्रजन्ति गावश्च गोभिस्तुरगास्तुरङ्गैः। मूर्खाश्च मूर्खैः सुधियः सुधीभिः समानशीलव्यसनेषु सख्यम्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa 1.108
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"मृगा मृगैः सङ्गमनुव्रजन्ति गावश्च गोभिस्तुरगास्तुरङ्गैः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa 1.108. সহজ অর্থ: হরিণ হরিণের সাথে, গোরু গোরুর সাথে এবং ঘোড়া ঘোড়ার সাথে চলতে পছন্দ করে। মূর্খরা মূর্খদের সাথে এবং বুদ্ধিমানরা বুদ্ধিমানদের সাথেই মেশে। বস্তুত, সমান স্বভাব ও রুচিবিশিষ্ট মানুষের মধ্যেই প্রকৃত মিত্রতা গড়ে ওঠে। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Deer seek the company of deer, cows with cows, and horses with horses. Fools associate with fools, and the wise with the wise. True friendship naturally develops only among those of similar character and interests. সংস্কৃত ভাষ্যঃ हरिणाः हरिणैः सह, धेनवः धेनुभिः सह, अश्वाः च अश्वैः सह सङ्गतिं कुर्वन्ति। एवमेव अज्ञानिनः मूर्खैः सह, पण्डिताः च पण्डितैः सह एव मैत्रीं कुर्वन्ति। यतो हि येषां जनानां स्वभावः विचारधारा च समाना भवति, तेषाम् एव मध्ये यथार्थमित्रता सम्भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
Deer seek the company of deer, cows with cows, and horses with horses. Fools associate with fools, and the wise with the wise. True friendship naturally develops only among those of similar character and interests.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra / Hitopadeśa 1.108.