धर्मः Shloka 90 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे। फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव॥
2. বাংলা / Bengali Script
ছাযামন্যস্য কুর্বন্তি তিষ্ঠন্তি স্বযমাতপে। ফলান্যপি পরার্থায বৃক্ষাঃ সত্পুরুষা ইব॥
3. IAST (Transliteration)
chāyāmanyasya kurvanti tiṣṭhanti svayamātape | phalānyapi parārthāya vṛkṣāḥ satpuruṣā iva ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Trees provide shade to others while standing in the scorching sun themselves. Even their fruits are for the benefit of others. Truly, trees are exactly like noble people (Satpurushas).
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
বৃক্ষেরা নিজে প্রখর রৌদ্রে দাঁড়িয়ে অন্যকে ছায়া প্রদান করে। এমনকী তাদের ফলগুলিও অন্যের উপকারের জন্যই সৃষ্ট। বৃক্ষেরা প্রকৃতপক্ষে সজ্জন বা মহৎ মানুষের মতোই।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
पेड़ स्वयं तो धूप में खड़े रहते हैं, परन्तु दूसरों को छाया देते हैं। उनके फल भी दूसरों की भलाई के लिए ही होते हैं। वास्तव में वृक्ष सज्जन पुरुषों के समान ही होते हैं।
7. संस्कृतभावार्थः
वृक्षाः स्वयम् आतपे (घर्मे) तिष्ठन्ति, तथापि ते श्रान्तेभ्यः जनेभ्यः छायां यच्छन्ति। तेषां फलानि अपि अन्येषाम् उपयोगाय एव भवन्ति। अतः वृक्षाणां स्वभावः महापुरुषाणाम् इव परोपकारी अस्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे। फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (Nīti section)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (Nīti section). সহজ অর্থ: বৃক্ষেরা নিজে প্রখর রৌদ্রে দাঁড়িয়ে অন্যকে ছায়া প্রদান করে। এমনকী তাদের ফলগুলিও অন্যের উপকারের জন্যই সৃষ্ট। বৃক্ষেরা প্রকৃতপক্ষে সজ্জন বা মহৎ মানুষের মতোই। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Trees provide shade to others while standing in the scorching sun themselves. Even their fruits are for the benefit of others. Truly, trees are exactly like noble people (Satpurushas). সংস্কৃত ভাষ্যঃ वृक्षाः स्वयम् आतपे (घर्मे) तिष्ठन्ति, तथापि ते श्रान्तेभ्यः जनेभ्यः छायां यच्छन्ति। तेषां फलानि अपि अन्येषाम् उपयोगाय एव भवन्ति। अतः वृक्षाणां स्वभावः महापुरुषाणाम् इव परोपकारी अस्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Trees provide shade to others while standing in the scorching sun themselves. Even their fruits are for the benefit of others. Truly, trees are exactly like noble people (Satpurushas).
What is the source of this shloka?
This shloka is from Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra (Nīti section).