धर्मः Shloka 6 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद् वित्तमायाति याति च। अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः॥
2. বাংলা / Bengali Script
বৃত্তং যত্নেন সংরক্ষেদ্ বিত্তমাযাতি যাতি চ। অক্ষীণো বিত্ততঃ ক্ষীণো বৃত্ততস্তু হতো হতঃ॥
3. IAST (Transliteration)
vṛttaṃ yatnena saṃrakṣed vittamāyāti yāti ca | akṣīṇo vittataḥ kṣīṇo vṛttatastu hato hataḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
One should protect one's character (dharma/conduct) with great effort; wealth comes and goes. A person who loses wealth is not truly ruined, but one whose character is destroyed is completely destroyed.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
সযত্নে নিজের চরিত্র (তথা ধর্ম বা সদাচরণ) রক্ষা করা উচিত, কারণ সম্পদ তো আসে এবং যায়। যার সম্পদ নষ্ট হয়েছে সে প্রকৃতপক্ষে কিছুই হারায়নি, কিন্তু যার চরিত্র নষ্ট হয়েছে, সে সম্পূর্ণভাবে ধ্বংস হয়ে গেছে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
प्रयत्नपूर्वक अपने चरित्र (सदाचार) की रक्षा करनी चाहिए; धन तो आता है और चला जाता है। धन से क्षीण हुआ व्यक्ति वास्तव में नष्ट नहीं होता, परन्तु चरित्र से गिरा हुआ मनुष्य पूर्णतः नष्ट हो जाता है।
7. संस्कृतभावार्थः
मनुष्येण स्वचारित्र्यस्य यत्नेन रक्षा कर्तव्या, यतो हि धनं तु चञ्चलम् अस्ति, तत् आगच्छति गच्छति च। धनस्य नाशे सति मनुष्यस्य वास्तविकः नाशः न भवति, परन्तु चरित्रस्य नाशे सति सः सम्पूर्णतया विनष्टः भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद् वित्तमायाति याति च। अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Udyoga Parva 36.43 (Vidura Nīti) / Cāṇakya Nīti 15.1
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"वृत्तं यत्नेन संरक्षेद् वित्तमायाति याति च" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Udyoga Parva 36.43 (Vidura Nīti) / Cāṇakya Nīti 15.1. সহজ অর্থ: সযত্নে নিজের চরিত্র (তথা ধর্ম বা সদাচরণ) রক্ষা করা উচিত, কারণ সম্পদ তো আসে এবং যায়। যার সম্পদ নষ্ট হয়েছে সে প্রকৃতপক্ষে কিছুই হারায়নি, কিন্তু যার চরিত্র নষ্ট হয়েছে, সে সম্পূর্ণভাবে ধ্বংস হয়ে গেছে। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: One should protect one's character (dharma/conduct) with great effort; wealth comes and goes. A person who loses wealth is not truly ruined, but one whose character is destroyed is completely destroyed. সংস্কৃত ভাষ্যঃ मनुष्येण स्वचारित्र्यस्य यत्नेन रक्षा कर्तव्या, यतो हि धनं तु चञ्चलम् अस्ति, तत् आगच्छति गच्छति च। धनस्य नाशे सति मनुष्यस्य वास्तविकः नाशः न भवति, परन्तु चरित्रस्य नाशे सति सः सम्पूर्णतया विनष्टः भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
One should protect one's character (dharma/conduct) with great effort; wealth comes and goes. A person who loses wealth is not truly ruined, but one whose character is destroyed is completely destroyed.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Udyoga Parva 36.43 (Vidura Nīti) / Cāṇakya Nīti 15.1.