धर्मः Shloka 41 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
क्षमा शस्त्रं करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति। अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति॥
2. বাংলা / Bengali Script
ক্ষমা শস্ত্রং করে যস্য দুর্জনঃ কিং করিষ্যতি। অতৃণে পতিতো বহ্নিঃ স্বযমেবোপশাম্যতি॥
3. IAST (Transliteration)
kṣamā śastraṃ kare yasya durjanaḥ kiṃ kariṣyati | atṛṇe patito vahniḥ svayamevopaśāmyati ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
What harm can a wicked person do to one who holds the weapon of forgiveness in his hand? Fire falling on ground devoid of grass simply extinguishes itself.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যাঁর হাতে ক্ষমারূপী অস্ত্র রয়েছে, কোনো দুর্জন ব্যক্তি তাঁর কী ক্ষতি করতে পারে? ঘাসহীন মাটিতে আগুন পড়লে তা যেমন নিজে থেকেই নিভে যায়, ক্ষমাকারী ব্যক্তির সামনে দুষ্টের আস্ফালনও তেমনি ব্যর্থ হয়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जिसके हाथ में क्षमा रूपी शस्त्र है, दुष्ट उसका क्या बिगाड़ लेगा? जैसे बिना घास वाली सूखी जमीन पर गिरी हुई आग अपने आप ही बुझ जाती है।
7. संस्कृतभावार्थः
यस्य जनस्य पार्श्वे क्षमारूपम् आयुधम् अस्ति, तस्य दुष्टः किमपि अहितं कर्तुं न शक्नोति। यथा तृणरहिते स्थाने पतितः अग्निः स्वयमेव शान्तः भवति, तथैव क्षमाशीलस्य पुरतः दुष्टानां क्रोधः शान्तः भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
क्षमा शस्त्रं करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति। अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Udyoga Parva 33.51 (Vidura Nīti)
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"क्षमा शस्त्रं करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Udyoga Parva 33.51 (Vidura Nīti). সহজ অর্থ: যাঁর হাতে ক্ষমারূপী অস্ত্র রয়েছে, কোনো দুর্জন ব্যক্তি তাঁর কী ক্ষতি করতে পারে? ঘাসহীন মাটিতে আগুন পড়লে তা যেমন নিজে থেকেই নিভে যায়, ক্ষমাকারী ব্যক্তির সামনে দুষ্টের আস্ফালনও তেমনি ব্যর্থ হয়। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: What harm can a wicked person do to one who holds the weapon of forgiveness in his hand? Fire falling on ground devoid of grass simply extinguishes itself. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यस्य जनस्य पार्श्वे क्षमारूपम् आयुधम् अस्ति, तस्य दुष्टः किमपि अहितं कर्तुं न शक्नोति। यथा तृणरहिते स्थाने पतितः अग्निः स्वयमेव शान्तः भवति, तथैव क्षमाशीलस्य पुरतः दुष्टानां क्रोधः शान्तः भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
What harm can a wicked person do to one who holds the weapon of forgiveness in his hand? Fire falling on ground devoid of grass simply extinguishes itself.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Udyoga Parva 33.51 (Vidura Nīti).