विद्या Shloka 49 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
मूर्खा यत्र न पूज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम्। दाम्पत्योः कलहो नास्ति तत्र श्रीः स्वयमागता॥
2. বাংলা / Bengali Script
মূর্খা যত্র ন পূজ্যন্তে ধান্যং যত্র সুসঞ্চিতম্। দাম্পত্যোঃ কলহো নাস্তি তত্র শ্রীঃ স্বযমাগতা॥
3. IAST (Transliteration)
mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam | dāmpatyoḥ kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Where fools are not honored, where grains (and wealth) are safely and properly stored, and where there is no quarreling between husband and wife—there, Goddess Lakshmi (prosperity) comes of Her own accord.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যে স্থানে মূর্খদের সম্মান বা প্রশ্রয় দেওয়া হয় না, যেখানে অন্ন বা শস্য সযত্নে সঞ্চয় করে রাখা হয়, এবং স্বামী-স্ত্রীর মধ্যে যেখানে কোনো কলহ বা বিবাদ থাকে না—সেখানে দেবী লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি) নিজে থেকেই এসে উপস্থিত হন।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जहाँ मूर्खों का सम्मान नहीं होता (बल्कि ज्ञानियों का होता है), जहाँ अन्न और धन को अच्छी तरह से सहेज कर रखा जाता है, और जहाँ पति-पत्नी के बीच में कोई झगड़ा नहीं होता—वहाँ लक्ष्मी (समृद्धि) स्वयं ही आ जाती है।
7. संस्कृतभावार्थः
यस्मिन् गृहे देशे वा अज्ञानिनाम् आदरः न भवति, यत्र अन्नादीनां संरक्षणं सम्यक् भवति, तथा च यत्र दम्पत्योः मध्ये विवादः न भवति, तत्र धनैश्वर्यस्य देवी लक्ष्मीः विना आह्वानेन स्वयमेव आगच्छति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
मूर्खा यत्र न पूज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम्। दाम्पत्योः कलहो नास्ति तत्र श्रीः स्वयमागता।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 4.14
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"मूर्खा यत्र न पूज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 4.14. সহজ অর্থ: যে স্থানে মূর্খদের সম্মান বা প্রশ্রয় দেওয়া হয় না, যেখানে অন্ন বা শস্য সযত্নে সঞ্চয় করে রাখা হয়, এবং স্বামী-স্ত্রীর মধ্যে যেখানে কোনো কলহ বা বিবাদ থাকে না—সেখানে দেবী লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি) নিজে থেকেই এসে উপস্থিত হন। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Where fools are not honored, where grains (and wealth) are safely and properly stored, and where there is no quarreling between husband and wife—there, Goddess Lakshmi (prosperity) comes of Her own accord. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यस्मिन् गृहे देशे वा अज्ञानिनाम् आदरः न भवति, यत्र अन्नादीनां संरक्षणं सम्यक् भवति, तथा च यत्र दम्पत्योः मध्ये विवादः न भवति, तत्र धनैश्वर्यस्य देवी लक्ष्मीः विना आह्वानेन स्वयमेव आगच्छति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এটি কেবল একটি শ্লোক নয়, বরং জীবনযাপনের এক অমূল্য নির্দেশিকা। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
Where fools are not honored, where grains (and wealth) are safely and properly stored, and where there is no quarreling between husband and wife—there, Goddess Lakshmi (prosperity) comes of Her own accord.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 4.14.