विद्या Shloka 23 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
शस्त्रविद्या च शास्त्रविद्या च द्वे विद्ये प्रतिपत्तये। आद्या हास्याय वृद्धत्वे द्वितीयाद्रियते सदा॥
2. বাংলা / Bengali Script
শস্ত্রবিদ্যা চ শাস্ত্রবিদ্যা চ দ্বে বিদ্যে প্রতিপত্তযে। আদ্যা হাস্যায বৃদ্ধত্বে দ্বিতীযাদ্রিযতে সদা॥
3. IAST (Transliteration)
śastravidyā ca śāstravidyā ca dve vidye pratipattaye | ādyā hāsyāya vṛddhatve dvitīyādriyate sadā ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
The science of weapons and the science of scriptures—these are the two paths to achieve glory. The first becomes a subject of mockery in old age (as physical strength wanes), but the second is respected forever.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
শস্ত্রবিদ্যা (অস্ত্রচালনা) এবং শাস্ত্রবিদ্যা—প্রতিষ্ঠা লাভের জন্য এই দুটি বিদ্যাই পৃথিবীতে রয়েছে। এর মধ্যে প্রথমটি বার্ধক্যে পৌঁছালে (শারীরিক দুর্বলতার কারণে) উপহাসের বস্তুতে পরিণত হয়, কিন্তু দ্বিতীয়টি সর্বদাই সমাদৃত হয়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
शस्त्र (हथियार चलाने) की विद्या और शास्त्र (ज्ञान) की विद्या—गौरव प्राप्त करने के लिए यही दो विद्याएँ हैं। इनमें से पहली विद्या बुढ़ापा आने पर हँसी का कारण बन जाती है, परन्तु दूसरी विद्या का हमेशा आदर होता है।
7. संस्कृतभावार्थः
संसारे सम्मानप्राप्त्यै द्वे एव विद्ये स्तः—शस्त्रज्ञानं शास्त्रज्ञानं च। अत्र शस्त्रविद्या तु वार्धक्ये शरीरस्य दौर्बल्यात् उपहासकारणं भवति, परन्तु शास्त्रविद्यायाः ज्ञानस्य च सर्वदा सर्वत्र आदरः भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
शस्त्रविद्या च शास्त्रविद्या च द्वे विद्ये प्रतिपत्तये। आद्या हास्याय वृद्धत्वे द्वितीयाद्रियते सदा।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"शस्त्रविद्या च शास्त्रविद्या च द्वे विद्ये प्रतिपत्तये" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra. সহজ অর্থ: শস্ত্রবিদ্যা (অস্ত্রচালনা) এবং শাস্ত্রবিদ্যা—প্রতিষ্ঠা লাভের জন্য এই দুটি বিদ্যাই পৃথিবীতে রয়েছে। এর মধ্যে প্রথমটি বার্ধক্যে পৌঁছালে (শারীরিক দুর্বলতার কারণে) উপহাসের বস্তুতে পরিণত হয়, কিন্তু দ্বিতীয়টি সর্বদাই সমাদৃত হয়। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: The science of weapons and the science of scriptures—these are the two paths to achieve glory. The first becomes a subject of mockery in old age (as physical strength wanes), but the second is respected forever. সংস্কৃত ভাষ্যঃ संसारे सम्मानप्राप्त्यै द्वे एव विद्ये स्तः—शस्त्रज्ञानं शास्त्रज्ञानं च। अत्र शस्त्रविद्या तु वार्धक्ये शरीरस्य दौर्बल्यात् उपहासकारणं भवति, परन्तु शास्त्रविद्यायाः ज्ञानस्य च सर्वदा सर्वत्र आदरः भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই উপদেশটি মনে রাখা উচিত এবং নিজের জীবনে প্রয়োগ করার চেষ্টা করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
The science of weapons and the science of scriptures—these are the two paths to achieve glory. The first becomes a subject of mockery in old age (as physical strength wanes), but the second is respected forever.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra.