नारी Shloka 81 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
दूरस्थोऽपि न दूरस्थो यो यस्य मनसि स्थितः। यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थोऽपि दूरतः॥
2. বাংলা / Bengali Script
দূরস্থোঽপি ন দূরস্থো যো যস্য মনসি স্থিতঃ। যো যস্য হৃদযে নাস্তি সমীপস্থোঽপি দূরতঃ॥
3. IAST (Transliteration)
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ | yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
He who constantly resides in someone's mind and heart is not far away, even if he is physically separated by a great distance. Conversely, he who does not dwell in the heart is incredibly far away, even if he stands right next to you.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যে মানুষ যার মনের মধ্যে সর্বদা অবস্থান করে, সে শারীরিকভাবে বহুদূরে থাকলেও আসলে দূরে নেই। আর যে যার হৃদয়ে নেই, সে একেবারে পাশে বসে থাকলেও প্রকৃতপক্ষে অনেক দূরে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जो व्यक्ति जिसके मन (हृदय) में बसा हुआ है, वह बहुत दूर रहने पर भी दूर नहीं है। परन्तु जो जिसके हृदय में नहीं है, वह बिल्कुल पास रहने पर भी बहुत दूर ही है।
7. संस्कृतभावार्थः
यदि कश्चित् प्रियजनः अतीव दूरे निवसति परन्तु सः सर्वदा अस्माकं मनसि तिष्ठति, तर्हि सः दूरे नास्ति (सः समीपम् एव अस्ति)। परन्तु यस्य कृते अस्माकं मनसि स्नेहः नास्ति, सः साक्षात् पार्श्वे उपविशति चेदपि सः अतीव दूरस्थः एव मन्यते।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
दूरस्थः अपि न दूरस्थो यो यस्य मनसि स्थितः। यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थः अपि दूरतः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 2.13
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"दूरस्थोऽपि न दूरस्थो यो यस्य मनसि स्थितः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি नारी বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 2.13. সহজ অর্থ: যে মানুষ যার মনের মধ্যে সর্বদা অবস্থান করে, সে শারীরিকভাবে বহুদূরে থাকলেও আসলে দূরে নেই। আর যে যার হৃদয়ে নেই, সে একেবারে পাশে বসে থাকলেও প্রকৃতপক্ষে অনেক দূরে। নারী বা স্ত্রীজাতি সম্পর্কিত এই সুভাষিতগুলি সমাজে নারীর মর্যাদা ও গুরুত্বকে তুলে ধরে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: He who constantly resides in someone's mind and heart is not far away, even if he is physically separated by a great distance. Conversely, he who does not dwell in the heart is incredibly far away, even if he stands right next to you. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदि कश्चित् प्रियजनः अतीव दूरे निवसति परन्तु सः सर्वदा अस्माकं मनसि तिष्ठति, तर्हि सः दूरे नास्ति (सः समीपम् एव अस्ति)। परन्तु यस्य कृते अस्माकं मनसि स्नेहः नास्ति, सः साक्षात् पार्श्वे उपविशति चेदपि सः अतीव दूरस्थः एव मन्यते। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More नारी Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this नारी Sanskrit shloka?
He who constantly resides in someone's mind and heart is not far away, even if he is physically separated by a great distance. Conversely, he who does not dwell in the heart is incredibly far away, even if he stands right next to you.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 2.13.