नारी Shloka 67 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणा दत्ता पुरा तेऽखिलाः क्षीरे तापमवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः। गन्तुं पावकमुन्मनस्तदभवद् दृष्ट्वा तु मित्रापदं युक्तं तेन जलेन शाम्यति सतां मैत्री पुनस्त्वीदृशी॥
2. বাংলা / Bengali Script
ক্ষীরেণাত্মগতোদকায হি গুণা দত্তা পুরা তেঽখিলাঃ ক্ষীরে তাপমবেক্ষ্য তেন পযসা স্বাত্মা কৃশানৌ হুতঃ। গন্তুং পাবকমুন্মনস্তদভবদ্ দৃষ্ট্বা তু মিত্রাপদং যুক্তং তেন জলেন শাম্যতি সতাং মৈত্রী পুনস্ত্বীদৃশী॥
3. IAST (Transliteration)
kṣīreṇātmagatodakāya hi guṇā dattā purā te'khilāḥ kṣīre tāpamavekṣya tena payasā svātmā kṛśānau hutaḥ | gantuṃ pāvakamunmanastadabhavad dṛṣṭvā tu mitrāpadaṃ yuktaṃ tena jalena śāmyati satāṃ maitrī punastvīdṛśī ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Milk imparts all its qualities (color, taste) to the water mixed with it. When the water sees the milk being boiled on the fire, the water evaporates first (sacrificing itself). Seeing its friend perish, the milk swells up to jump into the fire, but calms down immediately when water is sprinkled on it. Such is the beautiful friendship of noble souls!
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
দুধ তার সাথে মেশানো জলকে নিজের সমস্ত গুণ (সাদাবর্ণ ও স্বাদ) দান করে। দুধকে আগুনে ফুটতে দেখে জল প্রথমে বাষ্প হয়ে নিজেকে বিসর্জন দেয়। বন্ধুর এই বিপদ দেখে দুধ উতলে উঠে আগুনে ঝাঁপ দিতে চায়, কিন্তু আবার জলের ছিটে পেলেই শান্ত হয়ে যায়। সজ্জন ব্যক্তিদের বন্ধুত্ব ঠিক এমনই হয়!
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
दूध अपने में मिले हुए पानी को अपने सभी गुण (रंग और स्वाद) दे देता है। दूध को आग पर तपता देखकर, पानी सबसे पहले भाप बनकर अपने प्राण दे देता है। अपने मित्र (पानी) का यह कष्ट देखकर दूध उफन कर आग में कूदने लगता है, परन्तु जब उस पर पानी के छींटे डाले जाते हैं तो वह तुरंत शांत हो जाता है। सज्जनों की मित्रता बिल्कुल ऐसी ही होती है!
7. संस्कृतभावार्थः
दुग्धं स्वस्मिन् मिश्रिताय जलाय स्वगुणान् (श्वेतवर्णं माधुर्यं च) यच्छति। यदा दुग्धम् अग्नौ तप्यते, तदा तस्य मित्रं जलं प्रथमं वाष्पीभूत्वा निजप्राणान् त्यजति। स्वमित्रस्य जलस्य मरणं दृष्ट्वा दुग्धम् अपि दुःखेन उबलितं भूत्वा अग्नौ पतितुम् इच्छति, परन्तु यदा तस्य उपरि जलं क्षिप्यते तदा तत् शान्तं भवति। सज्जनानां मैत्री अपि एतादृशी एव आत्मत्यागपूर्णा भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
पुरा क्षीरेण आत्मगत-उदकाय ते अखिलाः गुणाः दत्ताः। क्षीरे तापम् अवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः। मित्रापदं दृष्ट्वा तु गन्तुं पावकम् उन्मनः तत् अभवत्; तेन जलेन शाम्यति। सतां मैत्री पुनः तु ईदृशी।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Bhartṛhari, Nītiśataka 74
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणा दत्ता पुरा तेऽखिलाः क्षीरे तापमवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি नारी বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Bhartṛhari, Nītiśataka 74. সহজ অর্থ: দুধ তার সাথে মেশানো জলকে নিজের সমস্ত গুণ (সাদাবর্ণ ও স্বাদ) দান করে। দুধকে আগুনে ফুটতে দেখে জল প্রথমে বাষ্প হয়ে নিজেকে বিসর্জন দেয়। বন্ধুর এই বিপদ দেখে দুধ উতলে উঠে আগুনে ঝাঁপ দিতে চায়, কিন্তু আবার জলের ছিটে পেলেই শান্ত হয়ে যায়। সজ্জন ব্যক্তিদের বন্ধুত্ব ঠিক এমনই হয়! নারী বা স্ত্রীজাতি সম্পর্কিত এই সুভাষিতগুলি সমাজে নারীর মর্যাদা ও গুরুত্বকে তুলে ধরে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Milk imparts all its qualities (color, taste) to the water mixed with it. When the water sees the milk being boiled on the fire, the water evaporates first (sacrificing itself). Seeing its friend perish, the milk swells up to jump into the fire, but calms down immediately when water is sprinkled on it. Such is the beautiful friendship of noble souls! সংস্কৃত ভাষ্যঃ दुग्धं स्वस्मिन् मिश्रिताय जलाय स्वगुणान् (श्वेतवर्णं माधुर्यं च) यच्छति। यदा दुग्धम् अग्नौ तप्यते, तदा तस्य मित्रं जलं प्रथमं वाष्पीभूत्वा निजप्राणान् त्यजति। स्वमित्रस्य जलस्य मरणं दृष्ट्वा दुग्धम् अपि दुःखेन उबलितं भूत्वा अग्नौ पतितुम् इच्छति, परन्तु यदा तस्य उपरि जलं क्षिप्यते तदा तत् शान्तं भवति। सज्जनानां मैत्री अपि एतादृशी एव आत्मत्यागपूर्णा भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়।
More नारी Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this नारी Sanskrit shloka?
Milk imparts all its qualities (color, taste) to the water mixed with it. When the water sees the milk being boiled on the fire, the water evaporates first (sacrificing itself). Seeing its friend perish, the milk swells up to jump into the fire, but calms down immediately when water is sprinkled ...
What is the source of this shloka?
This shloka is from Bhartṛhari, Nītiśataka 74.