धर्मः Shloka 87 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय। खलस्य साधोर्विपरीतमेतद् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय॥
2. বাংলা / Bengali Script
বিদ্যা বিবাদায ধনং মদায শক্তিঃ পরেষাং পরিপীডনায। খলস্য সাধোর্বিপরীতমেতদ্ জ্ঞানায দানায চ রক্ষণায॥
3. IAST (Transliteration)
vidyā vivādāya dhanaṃ madāya śaktiḥ pareṣāṃ paripīḍanāya | khalasya sādhorviparītametad jñānāya dānāya ca rakṣaṇāya ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
For a wicked person, knowledge is used for arguing, wealth for expressing arrogance, and strength for oppressing others. For a noble person, however, it is the exact opposite: knowledge is for wisdom, wealth is for charity, and strength is for protecting others.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
দুষ্ট ব্যক্তির বিদ্যা কেবল তর্কের জন্য, ধন অহংকারের জন্য এবং শক্তি অপরকে নিপীড়ন করার জন্য ব্যবহৃত হয়। কিন্তু সজ্জন বা সাধু ব্যক্তির ক্ষেত্রে তা সম্পূর্ণ বিপরীত; তাঁর বিদ্যা জ্ঞানের জন্য, ধন দানের জন্য এবং শক্তি অপরকে রক্ষা করার জন্যই নিয়োজিত থাকে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
दुष्ट व्यक्ति की विद्या विवाद (लड़ाई) के लिए, धन घमंड के लिए, और शक्ति दूसरों को सताने के लिए होती है। परन्तु सज्जन व्यक्ति का स्वभाव इसके बिल्कुल विपरीत होता है; उसकी विद्या ज्ञान के लिए, धन दान के लिए, और शक्ति दूसरों की रक्षा के लिए होती है।
7. संस्कृतभावार्थः
दुर्जनस्य ज्ञानं केवलं कुतर्कार्थं भवति, तस्य धनं गर्वाय भवति, बलं च अन्येभ्यः कष्टं दातुं भवति। परन्तु सज्जनस्य विषये इदं सर्वथा विपरीतम् अस्ति—तस्य विद्या तत्त्वज्ञानाय, धनं परोपकाराय, शक्तिः च दीनानां रक्षणाय भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय। खलस्य साधोर्विपरीतमेतद् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Hitopadeśa / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra. সহজ অর্থ: দুষ্ট ব্যক্তির বিদ্যা কেবল তর্কের জন্য, ধন অহংকারের জন্য এবং শক্তি অপরকে নিপীড়ন করার জন্য ব্যবহৃত হয়। কিন্তু সজ্জন বা সাধু ব্যক্তির ক্ষেত্রে তা সম্পূর্ণ বিপরীত; তাঁর বিদ্যা জ্ঞানের জন্য, ধন দানের জন্য এবং শক্তি অপরকে রক্ষা করার জন্যই নিয়োজিত থাকে। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: For a wicked person, knowledge is used for arguing, wealth for expressing arrogance, and strength for oppressing others. For a noble person, however, it is the exact opposite: knowledge is for wisdom, wealth is for charity, and strength is for protecting others. সংস্কৃত ভাষ্যঃ दुर्जनस्य ज्ञानं केवलं कुतर्कार्थं भवति, तस्य धनं गर्वाय भवति, बलं च अन्येभ्यः कष्टं दातुं भवति। परन्तु सज्जनस्य विषये इदं सर्वथा विपरीतम् अस्ति—तस्य विद्या तत्त्वज्ञानाय, धनं परोपकाराय, शक्तिः च दीनानां रक्षणाय भवति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। প্রাচীন ঋষিদের এই অমৃত বাণী আমাদের জীবনকে আলোকিত করে এবং সঠিক পথ দেখায়। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
For a wicked person, knowledge is used for arguing, wealth for expressing arrogance, and strength for oppressing others. For a noble person, however, it is the exact opposite: knowledge is for wisdom, wealth is for charity, and strength is for protecting others.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa / Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra.