धर्मः Shloka 10 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः। तस्माद् धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत्॥
2. বাংলা / Bengali Script
ধর্ম এব হতো হন্তি ধর্মো রক্ষতি রক্ষিতঃ। তস্মাদ্ ধর্মো ন হন্তব্যো মা নো ধর্মো হতোঽবধীত্॥
3. IAST (Transliteration)
dharma eva hato hanti dharmo rakṣati rakṣitaḥ | tasmād dharmo na hantavyo mā no dharmo hato'vadhīt ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Dharma, when destroyed, destroys; Dharma, when protected, protects. Therefore, Dharma must never be violated, lest the violated Dharma destroy us.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
ধর্মকে ধ্বংস করলে সে ধ্বংসকারীকে বিনাশ করে; ধর্মকে রক্ষা করলে সে রক্ষাকারীকে রক্ষা করে। অতএব, ধর্মকে কখনোই লঙ্ঘন করা উচিত নয়, পাছে লঙ্ঘিত ধর্ম আমাদেরই বিনাশ করে।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
नष्ट किया हुआ धर्म नष्ट करने वाले को मार डालता है; रक्षा किया हुआ धर्म रक्षा करने वाले की रक्षा करता है। इसलिए धर्म का हनन नहीं करना चाहिए, कहीं ऐसा न हो कि नष्ट किया हुआ धर्म हमारा ही नाश कर दे।
7. संस्कृतभावार्थः
यदि कश्चित् धर्मस्य नाशं करोति, तर्हि सः नष्टः धर्मः एव तं नाशयति। यदि च कश्चित् धर्मस्य रक्षां करोति, तर्हि रक्षितः धर्मः तस्यापि रक्षां करोति। अतः धर्मस्य कदापि नाशः न करणीयः।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
धर्म एव हतो हन्ति धर्मः रक्षति रक्षितः। तस्मात् धर्मः न हन्तव्यो मा नो धर्मः हतः वधीत्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Mahābhārata, Vana Parva 312.128 (Yakṣa Praśna) / Manusmṛti 8.15
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Mahābhārata, Vana Parva 312.128 (Yakṣa Praśna) / Manusmṛti 8.15. সহজ অর্থ: ধর্মকে ধ্বংস করলে সে ধ্বংসকারীকে বিনাশ করে; ধর্মকে রক্ষা করলে সে রক্ষাকারীকে রক্ষা করে। অতএব, ধর্মকে কখনোই লঙ্ঘন করা উচিত নয়, পাছে লঙ্ঘিত ধর্ম আমাদেরই বিনাশ করে। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Dharma, when destroyed, destroys; Dharma, when protected, protects. Therefore, Dharma must never be violated, lest the violated Dharma destroy us. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदि कश्चित् धर्मस्य नाशं करोति, तर्हि सः नष्टः धर्मः एव तं नाशयति। यदि च कश्चित् धर्मस्य रक्षां करोति, तर्हि रक्षितः धर्मः तस्यापि रक्षां करोति। अतः धर्मस्य कदापि नाशः न करणीयः। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Dharma, when destroyed, destroys; Dharma, when protected, protects. Therefore, Dharma must never be violated, lest the violated Dharma destroy us.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Mahābhārata, Vana Parva 312.128 (Yakṣa Praśna) / Manusmṛti 8.15.