विद्या Shloka 15 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा। अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नोपपद्यते॥
2. বাংলা / Bengali Script
গুরুশুশ্রূষযা বিদ্যা পুষ্কলেন ধনেন বা। অথবা বিদ্যযা বিদ্যা চতুর্থী নোপপদ্যতে॥
3. IAST (Transliteration)
guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā | athavā vidyayā vidyā caturthī nopapadyate ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
True knowledge is acquired either through dedicated service to the Guru, or by paying a substantial amount of wealth, or by exchanging one's own knowledge for another's. There is no fourth way to acquire knowledge.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
গুরুকে পরম ভক্তি ও সেবা করার মাধ্যমে, অথবা প্রচুর ধন বা দক্ষিণা প্রদানের মাধ্যমে, অথবা নিজের জানা বিদ্যা অপরকে শিখিয়ে বিনিময়ে তাঁর বিদ্যা অর্জনের মাধ্যমে বিদ্যালাভ করা সম্ভব। বিদ্যা অর্জনের এই তিনটি ছাড়া আর কোনো চতুর্থ উপায় নেই।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
विद्या या तो गुरु की सच्ची सेवा करने से प्राप्त होती है, या बहुत अधिक धन (फीस/दक्षिणा) देने से, या फिर अपनी विद्या देकर बदले में दूसरी विद्या सीखने से प्राप्त होती है। विद्या प्राप्त करने का कोई चौथा तरीका नहीं है।
7. संस्कृतभावार्थः
ज्ञानप्राप्तेः त्रयः एव मार्गाः सन्ति—प्रथमः गुरोः सेवया, द्वितीयः गुरवे प्रचुरं धनं दत्त्वा, तृतीयः च विद्यायाः विनिमयेन (एकं ज्ञानं दत्त्वा अपरं ज्ञानं गृहीत्वा)। एतान् विहाय विद्यालाभाय अन्यः कश्चित् उपायः नास्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा। अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नोपपद्यते।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa, Mitralābha
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি विद्या বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Hitopadeśa, Mitralābha. সহজ অর্থ: গুরুকে পরম ভক্তি ও সেবা করার মাধ্যমে, অথবা প্রচুর ধন বা দক্ষিণা প্রদানের মাধ্যমে, অথবা নিজের জানা বিদ্যা অপরকে শিখিয়ে বিনিময়ে তাঁর বিদ্যা অর্জনের মাধ্যমে বিদ্যালাভ করা সম্ভব। বিদ্যা অর্জনের এই তিনটি ছাড়া আর কোনো চতুর্থ উপায় নেই। বিদ্যা (Vidya) বা জ্ঞানই সর্বশ্রেষ্ঠ সম্পদ। বিদ্যা কখনও নষ্ট হয় না এবং যত বেশি বিতরণ করা যায় ততই বৃদ্ধি পায়। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: True knowledge is acquired either through dedicated service to the Guru, or by paying a substantial amount of wealth, or by exchanging one's own knowledge for another's. There is no fourth way to acquire knowledge. সংস্কৃত ভাষ্যঃ ज्ञानप्राप्तेः त्रयः एव मार्गाः सन्ति—प्रथमः गुरोः सेवया, द्वितीयः गुरवे प्रचुरं धनं दत्त्वा, तृतीयः च विद्यायाः विनिमयेन (एकं ज्ञानं दत्त्वा अपरं ज्ञानं गृहीत्वा)। एतान् विहाय विद्यालाभाय अन्यः कश्चित् उपायः नास्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
True knowledge is acquired either through dedicated service to the Guru, or by paying a substantial amount of wealth, or by exchanging one's own knowledge for another's. There is no fourth way to acquire knowledge.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa, Mitralābha.