नारी Shloka 16 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिभृत्ययोः। अन्तरेण न गन्तव्यं हलस्य वृषभस्य च॥
2. বাংলা / Bengali Script
বিপ্রযোর্বিপ্রবহ্ন্যোশ্চ দম্পত্যোঃ স্বামিভৃত্যযোঃ। অন্তরেণ ন গন্তব্যং হলস্য বৃষভস্য চ॥
3. IAST (Transliteration)
viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ | antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasya ca ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
One should never walk between (interrupt or interfere with) two Brahmins (scholars deep in discussion), a Brahmin and the sacred fire, a husband and his wife, a master and his servant, and a plow and the bull pulling it.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
আলোচনায় মগ্ন দুজন ব্রাহ্মণ বা পণ্ডিতের মাঝখান দিয়ে, ব্রাহ্মণ ও যজ্ঞের আগুনের মাঝখান দিয়ে, স্বামী-স্ত্রীর মাঝখান দিয়ে, মনিব ও ভৃত্যের মাঝখান দিয়ে এবং লাঙল ও বলদের মাঝখান দিয়ে কখনোই যাওয়া বা অনধিকার প্রবেশ করা উচিত নয়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
बात करते हुए दो ब्राह्मणों (विद्वानों) के बीच से, ब्राह्मण और यज्ञ की अग्नि के बीच से, पति और पत्नी के बीच से, मालिक और नौकर के बीच से, और हल तथा उसे खींचने वाले बैल के बीच से कभी नहीं निकलना चाहिए (अर्थात इनके बीच में कभी दखल नहीं देना चाहिए)।
7. संस्कृतभावार्थः
यदा द्वौ पण्डितौ चर्चां कुरुतः, यदा कश्चित् यज्ञाग्नेः पुरतः तिष्ठति, यदा पति-पत्न्यौ सङ्गतौ स्तः, यदा स्वामी सेवकः च स्तः, तथा च यदा वृषभः हलेन बद्धः अस्ति—तदा एतेषां सर्वेषां मध्ये (अन्तरेण) कदापि न गन्तव्यम्। तेषां कार्ये हस्तक्षेपः न करणीयः।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिभृत्ययोः। अन्तरेण न गन्तव्यं हलस्य वृषभस्य च।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 4.13
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिभृत्ययोः" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি नारी বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Cāṇakya Nīti 4.13. সহজ অর্থ: আলোচনায় মগ্ন দুজন ব্রাহ্মণ বা পণ্ডিতের মাঝখান দিয়ে, ব্রাহ্মণ ও যজ্ঞের আগুনের মাঝখান দিয়ে, স্বামী-স্ত্রীর মাঝখান দিয়ে, মনিব ও ভৃত্যের মাঝখান দিয়ে এবং লাঙল ও বলদের মাঝখান দিয়ে কখনোই যাওয়া বা অনধিকার প্রবেশ করা উচিত নয়। নারী বা স্ত্রীজাতি সম্পর্কিত এই সুভাষিতগুলি সমাজে নারীর মর্যাদা ও গুরুত্বকে তুলে ধরে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: One should never walk between (interrupt or interfere with) two Brahmins (scholars deep in discussion), a Brahmin and the sacred fire, a husband and his wife, a master and his servant, and a plow and the bull pulling it. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदा द्वौ पण्डितौ चर्चां कुरुतः, यदा कश्चित् यज्ञाग्नेः पुरतः तिष्ठति, यदा पति-पत्न्यौ सङ्गतौ स्तः, यदा स्वामी सेवकः च स्तः, तथा च यदा वृषभः हलेन बद्धः अस्ति—तदा एतेषां सर्वेषां मध्ये (अन्तरेण) कदापि न गन्तव्यम्। तेषां कार्ये हस्तक्षेपः न करणीयः। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই শিক্ষাটি আজও সমানভাবে প্রাসঙ্গিক এবং আমাদের দৈনন্দিন জীবনে প্রয়োগ করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More नारी Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this नारी Sanskrit shloka?
One should never walk between (interrupt or interfere with) two Brahmins (scholars deep in discussion), a Brahmin and the sacred fire, a husband and his wife, a master and his servant, and a plow and the bull pulling it.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 4.13.