हास्यम् Shloka 15 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसन्तोषविहितवृत्तीनाम्। लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति॥
2. বাংলা / Bengali Script
মৃগমীনসজ্জনানাং তৃণজলসন্তোষবিহিতবৃত্তীনাম্। লুব্ধকধীবরপিশুনা নিষ্কারণবৈরিণো জগতি॥
3. IAST (Transliteration)
mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasantoṣavihitavṛttīnām | lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Deer, fish, and noble people sustain themselves peacefully on grass, water, and contentment, respectively. Yet, hunters, fishermen, and wicked backbiters are their enemies in this world for absolutely no reason.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
হরিণ, মাছ এবং সজ্জন মানুষেরা যথাক্রমে ঘাস, জল এবং সন্তোষ (তৃপ্তি) নিয়েই শান্তিতে জীবন কাটায়। তা সত্ত্বেও শিকারি, জেলে এবং নিন্দুক বা খল ব্যক্তিরা এই পৃথিবীতে বিনা কারণেই তাদের শত্রু হয়ে দাঁড়ায়।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
हिरण घास खाकर, मछली जल पीकर, और सज्जन लोग संतोष से अपना जीवन शांतिपूर्वक बिताते हैं। फिर भी शिकारी, मछुआरे और चुगली करने वाले दुष्ट लोग इस संसार में बिना किसी कारण के ही उनके दुश्मन बन जाते हैं।
7. संस्कृतभावार्थः
हरिणाः केवलं तृणं खादन्ति, मीनाः केवलं जलं पिबन्ति, सज्जनाः च केवलं सन्तोषेण जीवन्ति—एते त्रयः अपि कस्यापि अहितं न कुर्वन्ति। तथापि व्याधाः (शिकारिणः), धीवराः (मत्स्यजीविनः), दुर्जनाः च विना कारणं तेषां शत्रवः भवन्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसन्तोषविहितवृत्तीनाम्। लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Bhartṛhari, Nītiśataka 61
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"मृगमीनसज्जनानां तृणजलसन्तोषविहितवृत्तीनाम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি हास्यम् বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Bhartṛhari, Nītiśataka 61. সহজ অর্থ: হরিণ, মাছ এবং সজ্জন মানুষেরা যথাক্রমে ঘাস, জল এবং সন্তোষ (তৃপ্তি) নিয়েই শান্তিতে জীবন কাটায়। তা সত্ত্বেও শিকারি, জেলে এবং নিন্দুক বা খল ব্যক্তিরা এই পৃথিবীতে বিনা কারণেই তাদের শত্রু হয়ে দাঁড়ায়। হাস্যরস ও ব্যঙ্গের মাধ্যমে জীবনসত্য তুলে ধরা এই সুভাষিতগুলির বিশেষ বৈশিষ্ট্য। হাসি ও আনন্দ জীবনের অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Deer, fish, and noble people sustain themselves peacefully on grass, water, and contentment, respectively. Yet, hunters, fishermen, and wicked backbiters are their enemies in this world for absolutely no reason. সংস্কৃত ভাষ্যঃ हरिणाः केवलं तृणं खादन्ति, मीनाः केवलं जलं पिबन्ति, सज्जनाः च केवलं सन्तोषेण जीवन्ति—एते त्रयः अपि कस्यापि अहितं न कुर्वन्ति। तथापि व्याधाः (शिकारिणः), धीवराः (मत्स्यजीविनः), दुर्जनाः च विना कारणं तेषां शत्रवः भवन्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই সুভাষিতটি আমাদের জীবনে সঠিক পথ প্রদর্শন করে এবং চিরন্তন সত্যকে সামনে নিয়ে আসে। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
Deer, fish, and noble people sustain themselves peacefully on grass, water, and contentment, respectively. Yet, hunters, fishermen, and wicked backbiters are their enemies in this world for absolutely no reason.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Bhartṛhari, Nītiśataka 61.