धर्मः Shloka 79 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
सर्वं परवशं दुःखं सर्वमात्मवशं सुखम्। एतद् विद्यात् समासेन लक्षणं सुखदुःखयोः॥
2. বাংলা / Bengali Script
সর্বং পরবশং দুঃখং সর্বমাত্মবশং সুখম্। এতদ্ বিদ্যাত্ সমাসেন লক্ষণং সুখদুঃখযোঃ॥
3. IAST (Transliteration)
sarvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ sarvamātmavaśaṃ sukham | etad vidyāt samāsena lakṣaṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Everything that is under the control of others brings sorrow; everything that is under one's own control brings happiness. One should know this, in brief, as the definition of happiness and sorrow.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
যা কিছু অন্যের বশীভূত বা পরাধীন, তাতেই দুঃখ; এবং যা কিছু নিজের আয়ত্তে বা স্বাধীন, তাতেই সুখ। সংক্ষেপে, এটিকেই সুখ ও দুঃখের প্রকৃত লক্ষণ বলে জানা উচিত।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जो कुछ भी दूसरों के वश (नियंत्रण) में है, वह दुःख है; और जो कुछ अपने वश (नियंत्रण) में है, वही सुख है। संक्षेप में इसे ही सुख और दुःख का लक्षण (परिभाषा) समझना चाहिए।
7. संस्कृतभावार्थः
यदा मनुष्यः अन्यस्य अधीनः भवति, तदा सः दुःखम् एव प्राप्नोति। यदा च सः स्वाधीनः भवति, तदा सः सुखं प्राप्नोति। सङ्क्षेपेण एतद् एव सुखस्य दुःखस्य च स्वरूपम् अस्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
सर्वं परवशं दुःखं सर्वमात्मवशं सुखम्। एतद् विद्यात् समासेन लक्षणं सुखदुःखयोः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Manusmṛti 4.160
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"सर्वं परवशं दुःखं सर्वमात्मवशं सुखम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Manusmṛti 4.160. সহজ অর্থ: যা কিছু অন্যের বশীভূত বা পরাধীন, তাতেই দুঃখ; এবং যা কিছু নিজের আয়ত্তে বা স্বাধীন, তাতেই সুখ। সংক্ষেপে, এটিকেই সুখ ও দুঃখের প্রকৃত লক্ষণ বলে জানা উচিত। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Everything that is under the control of others brings sorrow; everything that is under one's own control brings happiness. One should know this, in brief, as the definition of happiness and sorrow. সংস্কৃত ভাষ্যঃ यदा मनुष्यः अन्यस्य अधीनः भवति, तदा सः दुःखम् एव प्राप्नोति। यदा च सः स्वाधीनः भवति, तदा सः सुखं प्राप्नोति। सङ्क्षेपेण एतद् एव सुखस्य दुःखस्य च स्वरूपम् अस्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এটি কেবল একটি শ্লোক নয়, বরং জীবনযাপনের এক অমূল্য নির্দেশিকা। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Everything that is under the control of others brings sorrow; everything that is under one's own control brings happiness. One should know this, in brief, as the definition of happiness and sorrow.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Manusmṛti 4.160.