धर्मः Shloka 23 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्। अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः॥
2. বাংলা / Bengali Script
নিন্দন্তু নীতিনিপুণা যদি বা স্তুবন্তু লক্ষ্মীঃ সমাবিশতু গচ্ছতু বা যথেষ্টম্। অদ্যৈব বা মরণমস্তু যুগান্তরে বা ন্যায্যাত্পথঃ প্রবিচলন্তি পদং ন ধীরাঃ॥
3. IAST (Transliteration)
nindantu nītinipuṇā yadi vā stuvantu lakṣmīḥ samāviśatu gacchatu vā yatheṣṭam | adyaiva vā maraṇamastu yugāntare vā nyāyyātpathaḥ pravicalanti padaṃ na dhīrāḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Let those well-versed in policy praise them or criticize them; let wealth come to them or leave them as it pleases; let death come to them today itself or after an epoch—wise and courageous men do not deviate even a single step from the path of justice (dharma).
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
নীতিশাস্ত্র বিশারদরা নিন্দা করুন বা প্রশংসা করুন; ধনসম্পদ আসুক বা নিজের ইচ্ছামতো চলে যাক; মৃত্যু আজই হোক বা যুগান্তরের পরেই হোক—যাঁরা ধৈর্যশীল এবং ধীরপ্রকৃতির, তাঁরা ন্যায়ের পথ থেকে এক পা-ও বিচ্যুত হন না।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
नीति में निपुण लोग निंदा करें या स्तुति करें; लक्ष्मी आए या अपनी इच्छानुसार चली जाए; मृत्यु आज ही हो जाए या युगों के बाद हो—जो धैर्यवान पुरुष हैं, वे न्याय (धर्म) के मार्ग से एक कदम भी नहीं डिगते।
7. संस्कृतभावार्थः
नीतौ कुशलाः जनाः धीरपुरुषाणां निन्दां कुर्वन्तु अथवा प्रशंसां कुर्वन्तु, तेषां पार्श्वे धनम् आगच्छतु अथवा गच्छतु, तेषाम् मृत्युः अद्य भवेत् अथवा युगान्तरानन्तरं भवेत्, तथापि धीरपुरुषाः न्यायमार्गात् (धर्ममार्गात्) कदापि न विचलन्ति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्। अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Bhartṛhari, Nītiśataka 84
10. বিস্তারিত বাংলা ব্যাখ্যা / Detailed Bengali Explanation
"निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्" - এটি একটি অমৃত সমান সুভাষিত। এই শ্লোকটি धर्मः বিভাগের অন্তর্গত একটি মূল্যবান সংস্কৃত উপদেশ। এই সুভাষিতটির উৎস হল Bhartṛhari, Nītiśataka 84. সহজ অর্থ: নীতিশাস্ত্র বিশারদরা নিন্দা করুন বা প্রশংসা করুন; ধনসম্পদ আসুক বা নিজের ইচ্ছামতো চলে যাক; মৃত্যু আজই হোক বা যুগান্তরের পরেই হোক—যাঁরা ধৈর্যশীল এবং ধীরপ্রকৃতির, তাঁরা ন্যায়ের পথ থেকে এক পা-ও বিচ্যুত হন না। ধর্ম (Dharma) হলো সেই চিরন্তন নীতি যা মানবজীবনকে সুশৃঙ্খল ও সার্থক করে তোলে। ধর্মানুশীলন ব্যক্তিকে সৎপথে পরিচালিত করে এবং সমাজে শান্তি প্রতিষ্ঠা করে। এই শ্লোকটির ইংরেজি ব্যাখ্যা: Let those well-versed in policy praise them or criticize them; let wealth come to them or leave them as it pleases; let death come to them today itself or after an epoch—wise and courageous men do not deviate even a single step from the path of justice (dharma). সংস্কৃত ভাষ্যঃ नीतौ कुशलाः जनाः धीरपुरुषाणां निन्दां कुर्वन्तु अथवा प्रशंसां कुर्वन्तु, तेषां पार्श्वे धनम् आगच्छतु अथवा गच्छतु, तेषाम् मृत्युः अद्य भवेत् अथवा युगान्तरानन्तरं भवेत्, तथापि धीरपुरुषाः न्यायमार्गात् (धर्ममार्गात्) कदापि न विचलन्ति। এই ভাষ্যটি থেকে শ্লোকটির গভীর তাৎপর্য উপলব্ধি করা যায়। এই উপদেশটি মনে রাখা উচিত এবং নিজের জীবনে প্রয়োগ করার চেষ্টা করা উচিত। প্রাচীন ভারতীয় সংস্কৃত সাহিত্যের এই অমূল্য রত্নটি শতাব্দীর পর শতাব্দী ধরে মানুষকে পথ দেখিয়ে আসছে। সংস্কৃত ভাষার এই শ্লোকটি শুধু কবিতাই নয়, এটি এক একটি জীবনদর্শন। প্রতিটি শব্দের গভীরে লুকিয়ে আছে চিরন্তন সত্য। এই সুভাষিতটি পাঠ করলে মনের মধ্যে নতুন চেতনার সঞ্চার হয় এবং জীবন সম্পর্কে দৃষ্টিভঙ্গি পরিবর্তিত হয়।
More धर्मः Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Let those well-versed in policy praise them or criticize them; let wealth come to them or leave them as it pleases; let death come to them today itself or after an epoch—wise and courageous men do not deviate even a single step from the path of justice (dharma).
What is the source of this shloka?
This shloka is from Bhartṛhari, Nītiśataka 84.