विद्या Shloka 65 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
हस्ती स्थूलतनुः स चाङ्कुशवशः किं हस्तिमात्रोऽङ्कुशः। दीपे प्रज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः॥ वज्रेणापि हताः पतन्ति गिरयः किं वज्रमात्रा नगाः। तेजो यस्य विराजते स बलवान् स्थूलेषु कः प्रत्ययः॥
2. বাংলা / Bengali Script
হস্তী স্থূলতনুঃ স চাঙ্কুশবশঃ কিং হস্তিমাত্রোঽঙ্কুশঃ। দীপে প্রজ্বলিতে প্রণশ্যতি তমঃ কিং দীপমাত্রং তমঃ॥ বজ্রেণাপি হতাঃ পতন্তি গিরযঃ কিং বজ্রমাত্রা নগাঃ। তেজো যস্য বিরাজতে স বলবান্ স্থূলেষু কঃ প্রত্যযঃ॥
3. IAST (Transliteration)
hastī sthūlatanuḥ sa cāṅkuśavaśaḥ kiṃ hastimātro'ṅkuśaḥ | dīpe prajvalite praṇaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamaḥ || vajreṇāpi hatāḥ patanti girayaḥ kiṃ vajramātrā nagāḥ | tejo yasya virājate sa balavān sthūleṣu kaḥ pratyayaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
The elephant has a massive body but is controlled by a tiny goad; is the goad the size of an elephant? A lighted lamp destroys darkness; is the darkness only the size of a lamp? Mountains fall when struck by the thunderbolt; are mountains the size of a thunderbolt? He whose inner brilliance and intellect shine is the truly strong one. What trust can be placed in mere physical bulk?
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
হাতির শরীর বিশাল হলেও সে একটি ছোট্ট অঙ্কুশের বশে থাকে; অঙ্কুশটি কি হাতির সমান বড়ো? প্রদীপ জ্বালালে অন্ধকার দূর হয়; অন্ধকার কি প্রদীপের মতো ছোটো? বজ্রের আঘাতে পাহাড় ভেঙে পড়ে; পাহাড় কি বজ্রের মাপের? আসলে যাঁর তেজ বা প্রজ্ঞা আছে, তিনিই প্রকৃত বলবান। কেবল বিশাল বা স্থূল আকারের ওপর কীসের ভরসা?
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
हाथी का शरीर बहुत विशाल है, लेकिन वह एक छोटे से अंकुश से वश में रहता है; क्या अंकुश हाथी के बराबर होता है? दीपक के जलने से अँधेरा नष्ट हो जाता है; क्या अँधेरा दीपक के आकार का ही होता है? वज्र के प्रहार से पहाड़ टूट कर गिर जाते हैं; क्या पहाड़ वज्र जितने ही होते हैं? जिस व्यक्ति में तेज (बुद्धि/ज्ञान) चमकता है, वही सच्चा बलवान है। केवल बड़े (स्थूल) आकार पर क्या भरोसा करना?
7. संस्कृतभावार्थः
गजस्य देहः विशालः परन्तु सः लघुना अङ्कुशेन नियन्त्रितः भवति। लघुप्रीदीपः विशालम् अन्धकारं नाशयति। लघुवज्रम् अतिविशालं पर्वतं खण्डयति। अतः संसारे शारीरिकः आकारः महत्त्वपूर्णः नास्ति, यस्मिन् बुद्धेः तेजः अस्ति स एव यथार्थरूपेण बलवान्।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
हस्ती स्थूलतनुः स चाङ्कुशवशः किं हस्तिमात्रः ङ्कुशः। दीपे प्रज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः। वज्रेणापि हताः पतन्ति गिरयः किं वज्रमात्रा नगाः। तेजो यस्य विराजते स बलवान् स्थूलेषु कः प्रत्ययः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Bhartṛhari, Nītiśataka 38
More विद्या Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this विद्या Sanskrit shloka?
The elephant has a massive body but is controlled by a tiny goad; is the goad the size of an elephant? A lighted lamp destroys darkness; is the darkness only the size of a lamp? Mountains fall when struck by the thunderbolt; are mountains the size of a thunderbolt? He whose inner brilliance and i...
What is the source of this shloka?
This shloka is from Bhartṛhari, Nītiśataka 38.