हास्यम् Shloka 82 — Sanskrit with Meaning
Open in full site →1. संस्कृतम् (देवनागरी)
उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः दैवेन देयमिति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥
2. বাংলা / Bengali Script
উদ্যোগিনং পুরুষসিংহমুপৈতি লক্ষ্মীঃ দৈবেন দেযমিতি কাপুরুষা বদন্তি। দৈবং নিহত্য কুরু পৌরুষমাত্মশক্ত্যা যত্নে কৃতে যদি ন সিধ্যতি কোঽত্র দোষঃ॥
3. IAST (Transliteration)
udyoginaṃ puruṣasiṃhamupaiti lakṣmīḥ daivena deyamiti kāpuruṣā vadanti | daivaṃ nihatya kuru pauruṣamātmaśaktyā yatne kṛte yadi na sidhyati ko'tra doṣaḥ ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
The Goddess of Wealth (Lakshmi) approaches only that lion among men who is industrious. It is only cowards who say, "Destiny will give it." Strike down destiny and exert your own manly effort with all your strength. If, even after making the effort, you do not succeed, what fault is there?
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
লক্ষ্মী (সম্পদ) কেবল সেই পুরুষসিংহের কাছেই যান যিনি পরিশ্রমী বা উদ্যোগী। "ভাগ্যে থাকলে পাব"—এ কথা কেবল কাপুরুষরাই বলে। ভাগ্যকে উপেক্ষা করে নিজের শক্তিতে পুরুষকার প্রয়োগ করো। যত্ন করার পরও যদি সফল না হও, তবে তাতে আর দোষ কী?
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
जो पुरुष शेर के समान परिश्रमी है, लक्ष्मी उसी के पास जाती है। "भाग्य में होगा तो मिलेगा"—ऐसा तो कायर लोग कहते हैं। भाग्य को छोड़कर अपनी पूरी शक्ति से परिश्रम करो। यदि पूरी मेहनत करने के बाद भी सफलता न मिले, तो इसमें तुम्हारा क्या दोष है?
7. संस्कृतभावार्थः
यः जनः उद्योगं (परिश्रमं) करोति, लक्ष्मीः तस्य एव साहाय्यं करोति। 'भाग्येन प्राप्स्यति' इति केवलं कायरजनाः वदन्ति। भाग्यस्य विचारं त्यक्त्वा पूर्णशक्त्या कर्म करणीयम्। यदि श्रमे कृते सति अपि सिद्धिः न भवति, तर्हि तत्र कस्य दोषः?
8. अन्वयः (Compound Analysis)
उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः दैवेन देयमिति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कः त्र दोषः।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Hitopadeśa, Mitralābha 1.31
More हास्यम् Shlokas
Frequently Asked Questions
What is the meaning of this हास्यम् Sanskrit shloka?
The Goddess of Wealth (Lakshmi) approaches only that lion among men who is industrious. It is only cowards who say, "Destiny will give it." Strike down destiny and exert your own manly effort with all your strength. If, even after making the effort, you do not succeed, what fault is there?
What is the source of this shloka?
This shloka is from Hitopadeśa, Mitralābha 1.31.