← Previous: Verse 54Next: Verse 56 →

धर्मः Shloka 55 — Sanskrit with Meaning

Open in full site →
1. संस्कृतम् (देवनागरी)
अनभ्यासे विषं विद्या अजीर्णे भोजनं विषम्। विषं सभा दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम्॥
2. বাংলা / Bengali Script
অনভ্যাসে বিষং বিদ্যা অজীর্ণে ভোজনং বিষম্। বিষং সভা দরিদ্রস্য বৃদ্ধস্য তরুণী বিষম্॥
3. IAST (Transliteration)
anabhyāse viṣaṃ vidyā ajīrṇe bhojanaṃ viṣam | viṣaṃ sabhā daridrasya vṛddhasya taruṇī viṣam ||
4. English Meaning / आङ्ग्लार्थः
Knowledge without practice becomes poison (useless/destructive); food consumed during indigestion becomes poison. A large assembly is like poison to a poor man, and a young wife is like poison to an old man.
5. বাংলা অর্থ / Bengali Meaning
অভ্যাস না করলে বিদ্যা বিষে (বা বিস্মৃতিতে) পরিণত হয়; বদহজমের সময় ভোজন করা বিষের সমতুল্য। দরিদ্র ব্যক্তির কাছে রাজসভা বা বড় জমায়েত বিষের মতো, এবং বৃদ্ধ ব্যক্তির কাছে তরুণী ভার্যা বিষস্বরূপ।
6. हिन्दी अर्थ / Hindi Meaning
अभ्यास के बिना विद्या विष के समान (नष्ट होने वाली) हो जाती है; अपच होने पर भोजन विष बन जाता है। गरीब व्यक्ति के लिए बड़ी सभा (जहाँ धन का दिखावा हो) विष के समान है, और बूढ़े व्यक्ति के लिए युवा पत्नी विष के समान है।
7. संस्कृतभावार्थः
यदि विद्यायाः निरन्तरम् अभ्यासः न क्रियते तर्हि सा विस्मृता भूत्वा विषतुल्या भवति। अजीर्णरोगे सति भोजनं विषवत् कार्यं करोति। निर्धनस्य कृते धनिकानां सभा अपमानकारिणी भवति, तथा च वृद्धस्य कृते तरुणी भार्या कष्टप्रदा भवति।
8. अन्वयः (Compound Analysis)
अनभ्यासे विषं विद्या अजीर्णे भोजनं विषम्। विषं सभा दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम्।
9. मूलस्रोतः / Source Citation
Cāṇakya Nīti 4.15 / 8.16

Frequently Asked Questions

What is the meaning of this धर्मः Sanskrit shloka?
Knowledge without practice becomes poison (useless/destructive); food consumed during indigestion becomes poison. A large assembly is like poison to a poor man, and a young wife is like poison to an old man.
What is the source of this shloka?
This shloka is from Cāṇakya Nīti 4.15 / 8.16.